فرهنگ معارف اسلامى - سجادی، جعفر - الصفحة ١٦٧١ - م

محتاجا فى وجوده الى ما هو له مبدأ» (از تفسير ص ١٠٠٢- رسائل زكرياى رازى ص ٣٣).

آنچه شى‌ء از آن ابتدا شود ماند طرف راه مبدأ گويند.

آن كه فصل زمان است مبدأ گويند.

ت اولى را مبدأ گويند و صورت شى‌ء را مبدأ او گويند.

(از تهافت التهافت ص ٢٢- ٢٣ تفسير ما بعد ص ٣٣).

به غايت نيز مبدأ گويند.

(المعتبر ابو البركات ج ٢ ص ٨).

مَبْدَأ ازَلى‌

- (اصطلاح عقلى) مراد ذات حق است و بقول كسانى كه قائل به قدماء خمس‌اند آنها را مبادى ازلى مى‌دانند.

(رجوع به تهافت التهافت ص ٢٠ شود).

مَبْدأِ اعْلى‌

- (اصطلاح عقلى) مراد ذات حق است.

(رجوع به مبدأ و مبدأ اول شود).

مَبْدأِ اوَّل‌

- (اصطلاح علوم عقلى) مراد از مبدأ اول بطور مطلق ذات حق تعالى است كه مبدأ اعلى هم گويند «المبدأ الاول هو مبدأ لجميع هذه المبادى فانه فاعل و صورة و غاية» (تهافت التهافت ص ٢٣٢ و رجوع به ٣٦٣- شفا ج ١ ص ٢٧٧ شود).

مَبْدَأ قَريب‌

- (اصطلاح علوم عقلى) هر مبدئى كه با ذى المبدأ خود فاصله كمترى داشته باشد و وسائط كمتر باشد قريب است مثلا قوت عامله كه محرك عضلات است براى صدور فعل مبدأ قريب است و اجماع كه اراده جازم باشد نسبت به شوق كه ميل مؤكد است قريب است و نسبت به قوه عامله بعيد است.

(از اسفار ج ١ ص ١٧٣).

مَبْدَأ كُلّ‌

- (اصطلاح فلسفى) مراد ذات حق تعالى است كه گاه از آن تعبير به مبدأ المبادى و گاه خير مطلق و گاه احد و گاه فكر مجرد شده است.

(از شرح حكمت اشراق ص ٤٠٤ و دستور ج ٣ ص ٢٠١- سير حكمت جلد اول ص ٧٨).

مَبْدَأُ المَبادى‌

- (اصطلاح فلسفى) رجوع به مبدأ شود.

مَبْدَأ وُجود

- (اصطلاح فلسفى) گاه مراد از مبدأ وجود ذات حق است و گاه عقول مجرده‌اند.

(مصنفات ج ١ رساله ٣ ص ٩).

مَبْدَأيَّت‌

- (اصطلاح فلسفى) ابتدائيت و مبدئيت از امور اعتبارى است مانند فوقيت (مباحث مشرقيه ص ٥٦٢- اسفار ج ٣ ص ٢٤).

و بالجمله مبدئيت يعنى مبدأ بودن و آن اضافه محض است باعتبار تقدم ذات احديت بر حضرت و احديت كه منشأ اسماء و صفات و مبدأ المبادى است.

(اصطلاحات شاه نعمت الله ص ٢١).

مُبْدَع‌

- (اصطلاح فلسفى) مبدع بفتح دال عبارت از موجودى است كه مسبوق بماده و مده نباشد و مبدع بكسر يعنى ابداع‌كننده كه ذات حق است كه مبدع كل است و احق و اولى باسم مبدع‌