- (اصطلاح فلسفى) امورى كه بحواس ظاهره ادراك شوند محسوسات گويند و بر حسب تعداد قواى ظاهرى پنج قسمند. كه مذوقات، مشمومات ملموسات، مبصرات، مسموعات باشند.

(اخوان ج ٢ ص ٣٣٩ و تفسير ص ١٠٠٤).

مَحْسُوسِ دُوم‌

- (اصطلاح فلسفى) رجوع شود به محسوس اول‌

مُحَصَّلَه‌

- (اصطلاح منطقى) قضيه محصله قضيه‌ايست كه حرف نفى جزء موضوع و يا محمول آن نشده باشد و دلالت بر نفى نسبت كند و قضيه بسيطه نيز خوانند و چون با حرف سلب مركب شود و حرف سلب جزء محمول يا موضوع و يا هر دو طرف شود قضيه را معدوله خوانند و دلالت بر رفع نسبت نكند اگر جزء موضوع باشد معدولة الموضوع و اگر جزء محمول باشد معدولة المحمول و اگر جزء دو طرف باشد معدولة الطرفين خوانند مثال محصله «انسان جماد نيست» مثال معدولة الموضوع «غير انسان متفكر نيست» و معدولة المحمول «جماد غير متفكر است».

(از اساس الاقتباس ص ٦٧).

مَحْصور

- (اصطلاح ادبى) رجوع بحصر و اداة حصر و (سيوطى ص ٨٥) شود.

مَحْضَر

- (اصطلاح فقهى) بفتح ميم در لغت سجل است و آنچه در آن حضور متخاصمين نوشته شود نزد قاضى و بالجمله دفترى است كه اوضاع و احوال و جريان كارهاى متخاصم در آن نوشته شود و همين طور است سجل كه در آن مسائل مختلف مانند بيع، رهن اقرار و نحوه آن ثبت گردد.

(از كشاف ص ٣٢٤)

مخضرمون‌

- (اصطلاح حديث) كسانى كه دوره‌هاى جاهليت و اسلام هر دو را درك كرده‌اند و لكن با حضرت رسول برخورد نكرده باشند.

(از درايه ص ٢٠٨)

مَحْفُوظ

- (اصطلاح عرفانى و حديث) كسى كه خداى متعال او را از مخالفات نگاه‌داشته و آنچه كند براى رضاى خدا باشد محفوظ است كه هيچ كارى نكند و نگويد مگر آنچه مورد رضاى خداست.

مَحْق‌

- (اصطلاح ذوقى) محق بمعناى محو است و نابودى و فناء وجودست در ذات حق چنانكه محو فناء صفات است در صفات حق و محق فوق محو است زيرا محو اثرى را باقى گذارد بر خلاف محق و محق بطى‌ء الزوال است برخلاف محو و نهايت همت قوم اين است كه محق كند آنها را حق از شاهد خود و آنها را بسوى خود برنگرداند بعد از محق.

(رساله قشيريه ص ٩ لا ٣- كشف- المحجوب ص ٤٨٧)

مَحْقونُ الدَّم‌

- در مقابل مهدور الدم است و كسى است كه خون او محفوظ است.

(از شرح لمعه ج ٢ ص ٣٣٧)

مُحْكَم‌

- (اصطلاح فلسفى و ادبى و حديث) اسم مفعول از احكام است و نزد محدثان عبارت از حديثى است كه معناى‌