تخيل و رويت به خودى‌خود و بدون آنكه شوق و اشتياق به آنچه احساس يا تخيل و يا دانسته مى‌شود مقترن شود كافى در فعل خود نبوند. زيرا اراده عبارت از اين بود كه انسان بواسطه قوت نزوعيه بسوى مدرك خود گروش و تشوقى يابد و تشوقى حاصل كند.

پس هرگاه بواسطه قوت نظرى علم به سعادت حاصل كرد و آن را غايت و نتيجه كار خود قرار داد و بواسطه قوت نزوعيه اشتياقى بدان حاصل كرد. و بواسطه قوت انديشه آنچه بايد مورد عمل قرار گيرد تا بواسطه آن (عمل بدان) و به كمك متخيله و حواس نيل بدان حاصل شود استنباط كرد و سپس بوسيله آلات قوه نزوعيه اقدام بانجام آن گونه افعال نمود آن گاه است كه افعال آدمى همه خير و زيبا بود و لكن اگر سعادت را نشناخت و يا دانست و آن را غايت مشتاق اليه خود قرار نداد و بلكه چيزى ديگر را جز آن [آنچه فى الواقع سعادت است‌] غايت قرار داد و بواسطه قوت نزوعيه بدان امر اشتياق و گروش حاصل كرد و بواسطه قوت رويت آنچه بايد مورد عمل قرار گيرد تا بواسطه آن [عمل بدان‌] و به كمك حواس و متخيله وصول بدان ممكن گردد استنباط كرد و سپس بواسطه آلات قوت نزوعيه آن گونه افعال را انجام داد در اين صورت همه افعال انسان [اين انسان‌] شر و نازيبا بود.

(رجوع بترجمه آراء اهل مدينه فاضله ترجمه نگارنده ص ١٨٢- ٢٠٠)

قواى خادمه‌

- (فلسفى، اخلاقى) رجوع بقواى حساسه و حاسه و قوا شود.

قواى خمس‌

- مراد از قواى خمس حواس خمس است رجوع به حواس خمس شود (اخوان ج ٢ ص ٣٢٨).

قُواىِ رُوحانى‌

- مراد قواى پنجگانه باطنى است كه حواس خمس باطنى گويند (رسائل ج ٢ ص ٣٤٩).

قُواىِ رَئيسَه‌

- (فلسفى، اخلاقى) رجوع به قواى حساسه شود.

قُواى سَبْع‌

- (اصطلاح فلسفى) مراد از قواى سبع متعاونه كه منشأ افعال جسدانيه‌اند قواى جاذبه، ماسكه، هاضمه، دافعه، غاذيه. مصوره و ناميه است.

(اخوان ج ٢ ص ٣٢٩).

قُواىِ طَبيعى‌

- (فلسفى) منظور نيروهاى متوافق و متضاد اركان و مواليد است و نيز آثار و خواص طبايع اركان‌اند كه البته اخوان الصفا از آن آثار و خواص انواع و مواليد گاه بنام نفوس جزئيه از آنها ياد كرده‌اند (رجوع شود برساله پنجم از جسمانيات ص ١٣٠)

قُواىِ ظاهِرى‌

- (اصطلاح فلسفى) مراد حواس خمس جسمانى و ظاهره است در مقابل قواى باطنى (از مبدأ و معاد صدد ص ١٧٤).

قُواىِ فَعّاله سَماويَّه قُواىِ فَعّاله فَلَكيَّه‌

(اصطلاحات فلسفى) مراد قواى فعاله افلاك است كه موجب حركات و تبدلات و فعل و انفعالات ارضى و پديد آمدن مواليد ثلث است.

(شفا ج ٢ ص ٦٤٢- رسائل صدرا ص ٢١٠).

قُواىِ نَباتى‌

- (اصطلاح فلسفى) قواى‌