از آفتاب و سپس ازو. و هست كه آن را محقق كرد و آغاز پيوند از آنجا كرد [كه‌] ميان ايشان چند نيمه هر دو قوت جرم ايشان مانده بود تا راست شوند. و آنگه گروهى اين رأى را مقارنه واجب داشتند و بجز مقارنه بكار نداشتند.

و اما انصراف و بازگشتن [را] حد نيست جز آن كه درجه‌هاى سفلى بيشتر شوند از درجه‌هاى علوى و گر يكى دقيقه بود آن زيادت. زيرا كه آن چيزى كه همى‌بود بدان زيادت بريده شد. و لكن از بهر اثرش كه بماند، آن مقدارهاى اتصال همى بكار بايد داشتن تا تمامى انصراف بدان معلوم شود.

(رجوع شود به التفهيم ص ٤٧٥، ٤٧٧)

اتّصال جِسْمانِى‌

- (اصطلاح فلسفى) رجوع شود باتصال.

اتّصال شُهُودى‌

- (اصطلاح عرفانى است) و سر محب است با محبوب در مقام مشاهده «الاتصال مكاشفات القلوب و مشاهدات الاسرار».

(از مصباح الهدايه ص ٤٢٩)

اتّصال وُجُودِى‌

- (اصطلاح عرفانى است) و عبارت از وصول ذات محب است بصفات محبوب و اتصافش بدان و مراتب اتصال وجودى را نهايت نيست و اين حال را سير فى اللّه خوانند.

(از مصباح الهدايه ص ٤٢٩)

اتّفاق‌

- (اصطلاح فلسفى) اتفاق در لغت بمعنى اتحاد و مقابل اختلاف آمده است و بمعناى واقع شدن امرى و عروض و حدوث آن نيز آمده است.

حدوث چيزى را بدون استناد بعلت اتفاق مينامند اين كلمه در فلسفه اغلب با بخت و صدفه مترادف آمده است.

قائلين باتفاق و صدفه و بخت گويند كون و فساد و تحولات و تبدلات و پيدايش و فناء موجودات امرى است تصادفى و اتفاقى و حوادث و امور جهان مستند بعلت خاصى نيستند.

ذيمقراطيس حكيم يونانى در مقام بيان چگونگى تكوين كرات و اجرام سماوى و حوادث معتقد باتفاق بوده است.

در تحت عنوان كلمه جزء بيان خواهد شد كه او گويد: ذرات صغار كه اساس وجود كرات و عوالم است در فضاى غير متناهى پراكنده‌اند و بر حسب اتفاق از برخورد مقادير زيادى از آنها اجرام و اجسام و كرات بوجود مى‌آيند و نظم و انظباطى در تكوين اشياء وجود ندارد و عده كرات نيز محدود نيست و ممكن است از برخورد اتمها و ذرات نامتناهى كرات غير متناهى پديد آيد.

مبادى عالم اجزاء و جواهر فردند كه در خلا پراكنده‌اند و متشاكلة الطّبائع و مختلفة الاشكالند و دائما از سوئى بسوئى در حركت‌اند و بر حسب اتفاق و صدفه جمله از آنها تصادم و برخورد كرده و ضميمه شده و از اجتماع آنها هيآت و اوضاع مخصوصى پديد آمده و جهان طبيعت موجود شده است.

او در عين حال كه وجود جهان بزرگ جسمانى را مستند باتفاق و