صورت دوازدهم: فقط وقوف اضطرارى اول مشعر كه در شب عيد قربان است را درك كند، كه در اين صورت اگر وقوف در عرفات را عمداً ترك كرده است حجّ او باطل مى‌باشد؛ و اگر ترك از روى عمد نبوده است بلكه از قبيل معذورين عمومى- كه در فقره (١١١٣) و نيز فقره (١١٧٢) بيان شدند- باشد، ظاهراً حجّ او صحيح مى‌باشد؛ هرچند احوط اعاده آن است؛ ولى اگر از قبيل معذورين عمومى نباشد، بنابر احتياط بايد اعمال حجّ تمتع و عمره مفرده را به قصد آنچه از حجّ يا عمره كه در واقع بر ذمّه اوست- يعنى به قصد ما فى الذمّة- انجام دهد و در سال بعد نيز حجّ خود را اعاده نمايد؛ و در اين صورت نيز لازم نيست طواف و نماز طواف و سعى و طواف نساء را تكرار كند، بلكه مى‌تواند آنها را يك بار به قصد ما فى الذمّة- همچنانكه ذكر شد- بجا آورد.[١]

١١٢٩- در بندهاى سوم، چهارم، ششم، هفتم، هشتم، نهم، دهم، يازدهم و دوازدهم، در آن فرضى كه حجّ باطل مى‌باشد- همانطور كه در صورت اول بيان شد- لازم نيست كسى كه حجّ او باطل شده است باقى اعمال حجّ فاسد شده را بجا آورد، بلكه بايد نيّت را به عمره مفرده برگرداند و با همان احرام عمره مفرده انجام دهد تا از احرام خارج شود؛ و اگر فراموش كند كه عمره مفرده انجام دهد و با همان حال به وطن خود مراجعت نمايد، لازم است به مكّه معظّمه برگردد و با همان احرام قبلى عمره مفرده بجا آورد و از احرام خارج شود، و تا زمانى كه عمره مفرده بجا نياورده در حال احرام باقى است؛ و اگر نمى‌تواند برگردد، بايد نائب بگيرد تا به نيابت از او عمره مفرده انجام دهد، البته چون تقصير در توان او هست، پس از آنكه نائب سعى بين صفا و مروة را انجام داد بايد به او اطلاع دهد تا تقصير را خودش انجام دهد، و بعد از آنكه خودش‌

[١] - خلاصه صور دوازده‌گانه درك وقوفين:

يك صورت اينكه حجّ گزار هيچ كدام از وقوفين را به هيچ وجه درك نكند، و پنج صورت اينكه وقوف را فقط در يكى از وقتهاى پنجگانه مذكور درك نمايد، و شش صورت هم اينكه هر دو وقوف را بنحوى درك كند، و اين شش صورت از ضرب دو وقت عرفات در سه وقت مشعر الحرام بدست مى‌آيد.