تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣٩٩ - سوره الإخلاص(١١٢) آيات ١ تا ٤
يعنى او را مثلى و نظير و شبهى در ذات و صفات نيست و بعد از آن فرمود كه
فذلكم اللَّه الصمد الذى لم يلد و لم يولد عالم الغيب و الشهادة الكبير المتعال
و نيز وهب بن وهب روايت كرده از امام جعفر صادق عليه السّلام كه آن حضرت فرمود جماعتى از فلسطين نزد پدرم امام محمّد باقر عليه السّلام آمدند و مسئلهاى چند از او پرسيدند و او جواب ايشان گفت بعد از آن الصمد را از او سؤال كردند فرمود پنج حرفست الف او دليل است بر انيت او و لام دليلست بر الهيت او و چون ألف و لام نزد قرائت بر لسان ظاهر نميشوند و مسموع نميگردند و در كتاب ظاهر مىشوند پس خفاى آن بر لسان و سمع دلالت ميكند بر آنكه الهيت او مخفى است و بحواس مدرك نمىشود و در زبان هيچ واصفى واقع نميشود و در گوش هيچ سامعى در نميآيد و ظهور آن نزد كتابت دليلست بر آنكه او سبحانه اظهار ربوبيت خود كرده در ابداع خلق و تركيب ارواح لطيفه در اجساد كثيفه ايشان پس چون بنده نظر بنفس خود ميكند روح خود را نميبيند هم چنان كه الف لام الصَّمَدُ مبين نميشود و در حاسه از حواس خمس در نميآيد و چون نظر بكتابت ميكند ظاهر مىشود آنچه مخفى است در قول و سمع تا اشاره باشد بآنكه هر گاه بنده تفكر ميكند در ماهيت بارى تعالى و كيفيت او واله و متحير مىشود و فكر او نمىرسد و تصور آن نميكند زيرا كه او خالق جميع صور است و چون نظر بخلق او مىكند بر او واضح و ثابت ميشود كه او خالق اشياء است و مركب ارواح در اجساد ايشان و اما صاد دليلست بر آنكه او سبحانه صادقست و قول و كلام او صدق و تصديق داعى بندگانست باتباع صدق و واعد ايشان بصدق در دار صدق و ميم دليلست بر ملك او و بر آن كه او مالك مطلق است و ملك او لم يزل و لا يزالست و مكون همه كاينات و دال دليلست بر دوام ملك او و بر آنكه دايم الوجود است و از كون و زوال مبرا و بعد از آن فرمود كه اگر من مييافتم حمالان علمى را كه او سبحانه بمن كرامت فرموده هر آينه نشر توحيد و ايمان و اسلام و دين و شرايع مىكردم از لفظ صمد و چگونه حمله علم را توانم يافت و حال آنكه جد من أمير المؤمنين عليه السّلام حمله علم خود را نمييافت و بجهت اين بر منبر آه سرد از دل گرم بر كشيد و گفت
سلونى قبل أن تفقدونى فان بين الجوانح منى علما جما
از من بپرسيد هر چه مىخواهيد پيش از آنكه مرا نيابيد چه ميان پهلوهاى من مملو است از علم بسيار و حكم بيشمار هيهات چه دورند حاملان علم و طالبان آن و نيز آن حضرت فرمود
او نيست و پوشيده نماند كه سوره مباركه اخلاص با اين ايجاز و اختصارى كه دارد مشتمل است بر اركان توحيد پروردگار پس در آيه قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ مبين شده است تنزه ذات اقدس الهى از جميع انحاء تركيب در آيه اللَّهُ الصَّمَدُ اشارتست باتصاف خداوند بصفات كمال و نعوت جلال و جمال سپس مبرهن فرموده كه براى او مثل و مانند نخواهد بود نه بطورى كه لاحق گردد بدين جمله كه لَمْ يَلِدْ و نه بر وجهى كه سابق باشد بجمله وَ لَمْ يُولَدْ و نه بدينگونه كه آن مثل مقارن با او باشد در وجود بآيه وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ