تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣٣٤ - سوره التكاثر(١٠٢) آيات ١ تا ٨
عذاب كنيد و هول منكر و نكير و فشارش و عقوبت قبر را دريابيد و بعد از آنكه مبعوث گرديد و بعرصات قيامت در آئيد نامههاى اعمال و ترازوى افعال و انواع نكال و عقوبات دوزخ را بنظر شما در آرند و شما را بسلسله عذاب و عقوبت كشند و مقوى قول اخير است روايت زر بن حبيش از امير المؤمنين عليه السّلام كه
ما زلنا نشك فى عذاب القبر حتى نزلت أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ- الى قوله- كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ يريد فى القبر و ثم كلا سوف تعلمون بعد البعث
هميشه ما شك داشتيم در عذاب قبر تا الهيكم التكاثر نازل شد تا بقوله كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ چه مراد باين عذاب قبر است و ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ عذابى كه بعد از حشر و نشر باشد، بعضى گفتهاند كه معنى آنست كه كلا سوف تعلمون اذا رأيتم الأبرار ثم كلا سوف تعلمون اذا رأيتم دار الفجار، و نيز بجهت مبالغه در تنبيه و ردع مىفرمايد كه:
(٥)- كَلَّا نه چنانست كه بكسان مرده و زنده خود تكاثر كنيد و بوفور اموال فانى خود تفاخر نمائيد لَوْ تَعْلَمُونَ اگر بدانيد كه چه در پيش داريد از اهاويل و مخاويف عظيمه عِلْمَ الْيَقِينِ دانستن امرى كه بكثرت بى گمان باشد يعنى همچه دانستن شما آن چيزى را كه بآن متيقنيد و بيقين ميدانيد از امور معلومه هر آينه شما را باز دارد از مفاخرت و مكاثرت پس موصوف يقين و جواب شرط محذوفست و تقدير اينست كه لو تعلمون علم الامر اليقين اى كعلمكم ما تستيقنونه أشغلكم ذلك عن غيره و مانند اين است حق اليقين و محض اليقين و عين اليقين و مىتواند بود كه اضافه علم بيقين بيانيه باشد يعنى علمى كه آن عين يقين است و عدم اطلاق يقين بر خدا بجهت آنست كه يقين علم است بشيء بعد از اضطراب و ارتياب در آن و حذف جواب شرط بجهت تفخيم است و نميتواند بود كه جواب شرط اين باشد كه:
(٦)- لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ زيرا كه رؤيت جحيم محقق الوقوعست بلكه جواب قسم محذوفست كه مؤكد وعيد است و موضع منذر منه بعد از ابهام آن بجهت تفخيم و تقدير اينكه و اللَّه لترون الجحيم يعنى بخدا سوگند كه هر آينه بخواهيد ديد دوزخ را در حالت نزع يا وقتى كه بعرصات در آئيد و از دور آن را مشاهده كنيد (٧)- ثُمَّ لَتَرَوُنَّها پس بخواهيد ديد آن را البته عَيْنَ الْيَقِينِ همچه ديدن چيزى بىگمان [١] يا رؤيتى كه نفس يقين باشد يعني ديدن بچشم وقتى
[١] در سوره واقعه اشاره بمعنى يقين و مراتب سه گانه آن نموديم اكنون گوئيم در اين سوره دو مرتبه از مراتب سه گانه نامبرده شده اول علم اليقين است كه كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ يعنى اگر بدانيد شما (آنچه در پيش داريد) بعلم يقينى كه هيچ شك و ريبى در آن نباشد هر آينه تكاثر و تفاخر نخواهد كرد پس از آن فرمود لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ قسم بخداى تعالى كه هر آينه خواهيد ديد جهنم را و ممكن است كه مراد از اين رؤيت هنگام نزع باشد و اين درجه ناقصه از رؤيت است كه آن مشاهده كردن چيزيست از دور بطورى كه جميع مشخصات و دقايق وجوديه آن تميز داده نشود و درجه كامله رؤيت آنست كه چيزى را با تمام خصوصيات