صدور روايات «خلفاي راشدين پس از من چهار نفرند » از آثار اين بخش از تاريخ اسلام است . اختصاص خلفا به سه نفر (ابوبكر ، عمر ، عثمان) از بدعت‌های عصر اُموي است . امّا روايات «به دو نفري كه بعد از من می‌آيند اقتدا كنيد » و امثال آن ، پس از ماجراي شورا و در زمان تأكيد بر سيره شيخين ، صادر شد .

تدوين کدام حديث در عصر ابن عبدالعزيز؟!

سياست ، نقش بزرگی در صدور اين احاديث و غير آن دارد . احاديثي چون «العشرةُ المبشّرة» (ده نفري كه وعده بهشت داده شدند) ، «عدالت همه صحابه» و .

اين احاديث مسلك تعدّد آرا را كه بذر آن به وسيله ابوبكر و عمر (هنگام منعشان از حديث و تدوين) پاشيده شد ، روشن می‌سازند .

شيوع پديده حديث محوري نزد بعضي از صحابه ، و رأي گرایی نزد بعض ديگر ، و اختلاط هر دو نزد فرقه سوّم سنّت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم را با آثار صحابه آميخت و درهم و برهم شد ، خشک و‌تر با هم سوخت و درست و نادرست به هم آميخت و سنّت با سيره عمومي مردم ، مخلوط گشت .

عمر بن عبدالعزيز خواست سيره شيخين را استوار سازد تا شريعتِ عملي مسلمانان باشد .

وي ، به ابوبكر بن عَمْرو بن حَزْم ، می‌نويسد :

حديث پيامبر يا سنّت آن حضرت يا حديث عَمْرَه را مد نظر قرار بده و آن را بنويس ، چراكه بيم دارم علم و عُلَما از ميان بروند .[٦٠]

[٦٠] . صحيح بخاري ١: ٤٩؛ طبقات ابن سعد ٨: ٤٨٠؛ سنن دارمي ١: ١٣٧، حديث ٤٨٨؛ التمهيد (ابن عبدالبر) ١٧: ٢٥١؛ تقييد العلم: ١٠٥ـ١٠٦ (متن از اين مأخذ است) .