نگاهش ناپديدار ، چراغ هدايت بي نور ، ديده حقيقت بيني كور ، همگي به خدا نافرمان ، فرمانبر و ياور شيطان ، از ايمان رو گردان ، پايه‌های دين ويران ، شريعت بي نام و نشان ، راه هايش پوشيده و ناآبادان .[٢٩٠]

— در خطبه ديگر می‌فرمايد :

ما زِلْتُ أَنْتَظر بِكُم عَواقِبَ الغَدْرِ ، وَأَتَوَسَّمُكُم بِحِلْيَةِ المُغتَرِّين ، سَتَرَنِي عَنْكم جِلبابُ الدّين ، وَبَصَّرَنِيكم صِدْقُ النِيَّة ، أَقَمْتُ لكم عَلَی سَنَنِ الحَقّ في جَوادِّ المَضَلَّةِ ، حَيثُ تَلْتَقُونَ ولا دليلَ ، وَتَحْتَفِرُونَ ولا تُمِيهُونَ ؛

پيوسته پيمان شكني شما را می‌پاييدم ، و نشان فريفتگي را در چهره‌تان می‌ديدم ، راه دينداران را می‌پيموديد ، و آن نبوديد كه می‌نموديد ، به صفاي باطن درون شما را می‌خواندم ، و بر شما حكم ظاهر می‌راندم ، بر راه حق ايستادم ، و آن را از راه‌های گمراهي جدا كردم ، و به شما نشان دادم ، حالي كه می‌پوييديد ، و راهنمايي نمی‌ديديد ، چاه می‌كنديد و به آبي نمی‌رسيديد.[٢٩١]

دليل‌ها و شاخص‌ها

قريش در آغاز دعوت به اسلام ، در تحريم [اقتصادي و اجتماعي] بني هاشم كوشيد ، ليكن هاشميان سه سال در شِعْب ابوطالب پايدار ماندند و محاصره عرب را تحمّل كردند .

[٢٩٠] . نهج البلاغه (شهيدي)، ص٨، ضمن خطبه ٢ -

[٢٩١] . همان، ص١٢، ضمن خطبه ٤ -