منع تدوين حديث - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ٤٠
ميان مردم حكم كني .
وَما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوي * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحي ؛[٤٤]
پيامبر از روي هوا سخن نمیگويد ، حرف او جز وحيي كه به او میشود نيست .
معناي اين آيه اين است كه پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم به وحيي كه بر وي نازل میشد ، تعبّد داشت و به رأي خويش فتوا نمیداد .
اين مفهوم تعبّدي در سخنان امامان از نسل آن حضرت نيز آمده است ، همهشان بر اين تأكيد ميورزند كه قولشان رأي و فتوايي از سوي آنها نيست ، بلكه حكمي است كه نسل اندر نسل از پيامبر به ارث بردهاند .
٢ - در مقابل اين مكتب ، خط مشي ديگري بروز يافت كه آن را «مكتب اجتهاد و رأي» يا مصلحت نگري میناميم ، و در عصرهاي بعد استحكام يافت .
اين خط مشي را بعضي از صحابه در دوران رسول خدا در پيش گرفتند ؛ ابوبكر و عُمَر در ماجراي مردِ عابدْنما موضع گرفتند و بدان جهت كه او را نمازگزار و خاشع يافتند ، به قتل نرساندند ، كساني ديگر از صحابه ، روزه دهر گرفتند با اينكه رسول خدا از آن نهي كرد .
اينان به مشروعيت رأي فراميخواندند . عُمَر آن گاه كه حس كرد با كمبود نص روبه روست ، به قياس و اجتهاد اجازه داد ، سپس بر منبر رفت و به سرزنش اختلاف نظرِ صحابه پرداخت ؛ يعني وي و ابوبكر میخواستند حجيّتِ رأي منحصر به آن دو باشد (نه ديگران) و صحابه را بر تعبّد به آنچه میگفتند مُلْزَم میساختند ، جز اينكه در اين زمينه موفق نشدند ؛ زيرا مشروعيت بخشيدن
[٤٤] . سوره نجم (٥٣) آیه ٣ـ٤ -