بعضي از صحابه ، مشروعيّت رأي و ظنّ را پذيرفتند ـ هرچند در برابر آن دليل قطعي باشد ـ و به حجيّتِ اجتهاداتِ عُمَر در سهم المؤلفة قلوبهم (و ديگر قضايا و احكام) قائل شدند .

بعضي ديگر از صحابه اين گونه اجتهادات را برنمي تافتند مگر آن گاه كه از قرآن و سنّت استنباط شود . اينان اعتقاد داشتند كه پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم به نصوص متعبِّد بود و به رأي و ظن سخن نمی‌گفت ، بلكه منتظر وحي می‌ماند تا وقايع را فَيصَله دهد و نظر قطعي در احكام نازل شود . خداي سبحان درباره پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم می‌فرمايد :

وَما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى ؛[٢٧٧]

پيامبر از روي هوا سخن نمی‌گويد ، آنچه را بر زبان می‌آورد وحيي است كه به او می‌شود .

لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما أَراكَ الله ؛[٢٧٨]

تا ميان مردم با آنچه خدا به تو نماياند ، حكم كني .

امّا اين سخن خدا كه فرمود : وَما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَی اللهُ وَرَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ [٢٧٩] (مرد و زن مؤمني را نشايد كه هنگام حكمِ خدا و رسول در امري ، خود در امرشان به انتخاب دست يازند)

[٢٧٧] . سوره نجم (٥٣) آیه ٣-٤ -

[٢٧٨] . سوره نساء (٤) آیه ١٠٥ -

[٢٧٩] . سوره احزاب (٣٣) آیه ٣٦ -