مشروعيت بخشي به چند رأيي ، امّتِ اسلامي را در اختلاف فرو برد ، ابوبكر اين حقيقت را بر زبان آورد ، آنجا كه گفت : «آيندگان ، شدّتِ اختلافشان بيشتر خواهد بود» مثلِ اين سخن را به عُمَر گفت ، آنجا كه از حكومتِ ميان مردم شكوه كرد .

امام علی علیه‌السلام اين امر را در خطبه شقشقيّه ، به روشن ترين صورت ، می‌نماياند ، آنجا كه می‌فرمايد :

يكثرُ العِثار فيها ، والاعتذارُ منها ، فصاحِبُها كراكِبِ الصَّعْبَةِ إن أشنَقَ لها خَرَمَ ، وإن أسْلَسَ لها تقحَّمَ ، فمُنِيَ الناسُ لَعَمْرُ الله بخَبْط وشِماس ؛

سپس آن را به راهي درآورد ناهموار ، پر آسيب و جان آزار ، كه رونده در آن هر دم به سر درآيد ، و پي در پي پوزش خواهد ، و از ورطه به در نيايد ، سواري را ماند كه بر بارگيرِ توسن نشيند ، اگر مهارش بكشد ، بيني آن آسيب بيند ، و اگر رها كند سرنگون افتد و بميرد . به خدا كه مردم چونان گرفتار شدند كه كسي بر اسب سركش نشيند ، و آن چارپا به پهناي راه رود و راهِ راست را نبيند .[٤٥]

اگر در اين سخن رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم نيك بينديشيم كه فرمود : «قلم و كاغذ برايم بياوريد كه نوشته‌ای برايتان بنويسم كه بعد از آن هرگز گمراه نشويد» و در حديث ثَقَلين فرمود : «تا زماني كه به قرآن و عترت چنگ آويزيد ، هيچ گاه به

[٤٥] . نهج البلاغه (ترجمه دكتر سيّد جعفر شهيدي): ١٠، خطبه ٣ -