با توجّه به همين نمونه‌های اندك ، اهميّت تدوين و ارزش كتاب مُدوَّنِ امام علی علیه‌السلام روشن می‌شود و اينكه اصحاب تدوين (پيروان مكتب تعبّد محض) از مانعان تدوين (پيروان مكتب اجتهاد و رأي) به صواب نزديك ترند و منقولات آن‌ها از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم صحيح‌تر می‌باشد .

اصحاب مكتب اجتهاد و رأي از تدوين و مدوّنات به دور افتادند و دچار حيرت و اختلاف و چند رأيي شدند . اگر چيزي از احكام به وسيله بعضي از مدوَّنات به آن‌ها رسيد ، تنها نقل ناقصي است كه آرا و اجتهادات در آن دخالت ورزيد و به نوبه خود آنان را از جاده صواب دورتر ساخت .

در روندي اين چنين ، فقه اسلامي در مكتب رأي و اجتهاد ، فقهي مبتني بر آرا گشت و از آنجا كه طبيعتِ رأي اختلاف نظر است ، آراي گوناگون پديد آمد .

به عكس فقه اسلامی در مكتب تعبّد محض و نزد تدوينگران سنّت پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم در عهد آن حضرت و محافظان بر تدوين پس از پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم که از خطا و تغيير و نقصان به دور ماند ، شرح و تفصيل و ارتباط منقولات با هم حفظ شد ، به گونه‌ای كه از آن‌ها حكم بي شبهه و شائبه را بيرون می‌آورند .

بايسته است پژوهشگران آنچه را از كتاب امام علی علیه‌السلام در فقه اسلامي نقل شده است ، با تيزبيني وارسي كنند تا اهميّت تدوين ـ به طور عام ـ برايشان روشن شود و جايگاه نفيس اين كتاب را دريابند .

[٧١١] . المجموع ١٩: ٩٩ -

[٧١٢] . المغني ٨: ٣٥٣ ـ ٣٥٥ -