آيا فتوا می‌دهي كه ديه ده انگشت ، ده شتر است؟ در حالي كه می‌داني عُمَر در انگشت ابهام به پانزده يا سيزده شتر فتوا داد و در انگشت بعد از آن به دوازده يا ده شتر و در انگشت ميانه ، ده شتر و در انگشت بعد از آن ، نُه شتر و در انگشت كوچك ، شش شتر .

ابن عبّاس گفت : خدا عُمَر را بيامرزد! قول رسول خدا سزاوارتر به پيروي است تا قول عُمَر .[١٩]

مروان در طلاق ثلاث [سه بار طلاق در يك مجلس] و ديه انگشتان ، از عمر پيروي می‌كند .

— مانند اين است سخني كه از معاويه درباره نماز بعد از عصر روايت شده است .

در مسند احمد از ابو تَيّاح روايت است كه گفت :

شنيدم حُمرانِ بن اَبان از معاويه حديث می‌كرد كه او كساني را ديد كه پس از نماز عصر ، نماز می‌خوانند ، گفت : شما نمازي را می‌گزاريد كه ما در مصاحبت پيامبر نديديم آن را بخواند و از آن نهي كرد (مقصود دو ركعت نماز ، پس از نماز عصر است) .[٢٠]

آري ، فقه درباري ـ و بيشتر رواياتشان از پيامبر ـ در خدمتِ درست انگاري نگرش خلفا (به ويژه سه خليفه نخست و مخصوصاًابوبكر و عمر) درآمد ، و به

[١٩] . سنن بيهقي ٨: ٩٣؛ الأُمّ ٦: ٧٦ - ٧٥: ٦؛ مسند احمد ٢: ١٨٩، حديث ٦٧٧٢؛ سنن دارمي ٢: ٢٥٤، حديث ٢٣٦٩؛ سنن ابي داود ٤: ١٨٧، حديث ٤٥٥٦ -

[٢٠] . مسند احمد ٤: ٩٩؛ مصنّف ابن ابی شيبة ٢: ١١٣، حديث ٧٣٢٦ -