و اين چنين ، درمي‌يابيم كه معاويه ، به تحريف متعه و ترك بسمله و ترك تكبير در هر خَم و راست شدن در نماز ، بسنده نكرد ، بلكه در قلمروهاي زيادي به محو سنّتِ پيامبر دست يازيد .

از اين روست كه می‌بينيم امام علی علیه‌السلام و فرزندانش بر اين حقايقِ تلخ تأكيد می‌ورزند .

احمد بن حنبل به اسناد از عَبّاد بن عبدالله بن زبير آورده است كه گفت :

چون معاويه براي حج آمد ، در مكّه همراهش بوديم نماز ظهر را با ما دو ركعت خواند ، سپس به دار النَّدْوَه رفت .

ابن زبير می‌گويد : روزگاري عثمان نماز را تمام می‌خواند . وقتي به مكّه می‌آمد ، ظهر و عصر و عشاي آخر را چهار ركعتي می‌گزارد و آن گاه كه سوي مِني و عرفات می‌رفت ، نماز را شكسته به جا می‌آورد . پس آن گاه كه از حج فارغ می‌شد و در مِني اقامت می‌گزيد ، نماز را تمام می‌خواند تا از مكّه بيرون می‌رفت .

چون معاويه ظهر را دو ركعت گزارد ، مروان بن حكم و عَمْرو بن عثمان برخاستند و به او گفتند : هيچ كس چون تو بر پسر عمويت ، به اين زشتي عيب نگرفت!

معاويه پرسيد : چه عيبي؟

[١٤] . احكام البسملة: ٤٥؛ به نقل از سنن دارقطني ١: ٣٠٧، حديث ٢٠؛ و مستدرك حاكم ١: ٣٥٧، حديث ٨٥٠؛ در اين دو مصدر، جمله پاياني (ثمّ تركه الناس) نيامده است . بيهقي آن را در السنن الكبري ٢: ٤٧، حديث ٢٢٢٦، می‌آورد .