ابتلاي عموم مردم به دروغ پردازي در دولت امويان ، سخن درستي است ؛ ناقلان زياد بودند و صادقان اندك . بسياري از بزرگان صحابه از نقل حديث خودداري می‌كردند مگر براي كساني كه به امانت داري آن‌ها اعتماد داشتند ، از بيم اينكه مبادا به تحريف احاديثي كه از آنان می‌شنوند ، دست يازند .[٢٣٠]

خلفاي عبّاسي در لگدمالي شريعت ، كمتر از امويان نبودند ، دين را در راستاي مصلحتِ حكومت و نظام به خدمت گرفتند . منصور مالك را به تدوين سنّت ابوبكر و عُمَر فرا خواند تا مردم را بر آن گرد آورد ، و از ابو حنيفه خواست كه به ستيز فكري با صادق آل محمّد ١ بپردازد [٢٣١]

اينان اختلاف فقهي را به عنوان وسيله‌ای براي شناسايي پيروان اهل بيت

[٢٢٨] . در «صحیح مسلم (یک جلدی): ٣٩٨، حدیث ٢٠٥٠» آمده است: «قد تُرِک ما تَعْلَمْ» (ای ابو سعید، آنچه را تو می‌دانی وانهاده شد) ابو سعید می‌گوید: گفتم: نه چنین است . سوگند به کسی که جانم به دست اوست، بهتر از آنچه می‌دانم، نمی‌آورید (م) .

[٢٢٩] . صحيح بخاري ١: ٣٢٦، حديث ٩١٣؛ سنن بيهقي ٣: ٢٨٠، حديث ٥٩٢٩ -

[٢٣٠] . أضواء علی السنّة المحمّديّة: ٣٨٩ (به نقل از تاريخ الإمام محمّد عبده ٢: ٣٤٧) .

[٢٣١] . بنگريد به كتاب وضوء النبي: ٣٤٩-٣٥٣ -