منع تدوين حديث - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ١٢
چون سلام داد ، مهاجراني كه آن را شنيدند از هر سو نداد دادند : اي معاويه ، از نماز دزديدي يا فراموش كردي؟
پس از آن ، چون نماز گزارد ، بسم الله را براي سوره بعد آورد و هنگامي كه براي سجده خم شد ، تكبير گفت .[٢]
از زُهْري نقل شده كه :
اول كسي كه بسم الله را در مدينه به اخفات خواند ، عَمْرو بن سعيد بن عاص است .[٣]
فخر رازي در احكام البسملة بر كلام زُهْري ، اين گونه تعليق میزند :
مي گويم : عَمْرو در زمان يزيد بن معاويه والي مدينه شد ، و كساني در اين راستا از او پيروي كردند . از اين روست كه يحيي بن جَعْدَه میگويد : شيطان ، از پيشوايان ، آيه بسمله را ربود . مقصودش از «پيشوايان» عالمان درباری است .
زُهْري میگويد : بسمله ، آيهای از كتاب خداست كه مردم واگذاشتند .
مجاهد میگويد : مردم آنچه را پيش از آن بود ، از ياد بردند . بعد از دورانی که صحابه ، ترک بسمله را از معاويه برنتافتند ، هر چيز نو پيدايی ، پسندیده نيست واگر چيزي مشهور و شايع گشت ،
[٢] . الأُم ١: ١٠٨؛ سنن بيهقي ٢: ٤٩، حديث ٢٢٣٧؛ التدوين في اخبار قزوين ١: ١٥٤؛ و در فتح الباري ٢: ٢٧٠ (و نيز در عون المعبود ٣: ٤٥ و نيل الأوطار ٢: ٢٦٦) از سعيد بن مسيَّب آمده است كه گفت: نخستين كسي كه تكبير را ترك كرد معاويه است .
[٣] . سنن بيهقی ٢: ٥٠؛ سير أعلام النبلاء ٥: ٤٣٤