مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٨٧ - ٤ ولاء تصرّف

الْمَوْتِ الَّذی وُکلَ بِکمْ» [١]، «الَّذینَ تَتَوَفیهُمُ الْمَلائِکةُ ظالِمی انْفُسِهِمْ» [٢]. قرآن در عین اینکه میفرماید: «خداوند بر همه چیز حفیظ است» [٣]، میفرماید:«وَ یرْسِلُ عَلَیکمْ حَفَظَةً حَتّی اذا جاءَ احَدَکمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا» [٤].

در این آیه کریمه رسولانی را، هم به عنوان نگهبان و هم قبض کننده ارواح معرّفی میکند.

پس، از نظر توحیدی، وجود وسائط و نسبت دادن تدبیر امور به غیر خداوند ولی به اذن خداوند و به اراده خداوند به طوری که مدبّران، مجریان اوامر و اراده پروردگارند، مانعی ندارد.

در عین حال، اوّلًا ادب اسلامی اقتضا میکند که ما خلق و رزق و احیا و اماته و امثال اینها را به غیر خدا نسبت ندهیم زیرا قرآن میکوشد که ما از اسباب و وسائط عبور کنیم و به منبع اصلی دست یابیم و توجّهمان به کارگزار کلّ جهان باشد که وسائط نیز آفریده او و مجری امر او و مظهر حکمت او میباشند؛ ثانیاً نظام عالم از نظر وسائط نظام خاصّی است که خداوند آفریده است و هرگز بشر در اثر سیر تکاملی خود جانشین هیچیک از وسائط فیض نمیگردد بلکه خود فیض را از همان وسائط میگیرد؛ یعنی فرشته به او وحی میکند و فرشته مأمور حفظ او و مأمور قبض روح او میگردد، در عین اینکه ممکن است مقام قرب و سعه وجودی آن انسان از آن فرشتهای که مأمور اوست احیاناً بالاتر و بیشتر باشد.

مطلب دیگر اینکه ما حدود ولایت تصرّف و یا ولایت تکوینی یک انسان کامل و یا نسبتاً کامل را نمیتوانیم دقیقاً تعیین کنیم، یعنی مجموع قرائن قرآنی و قرائن علمی که نزد ما هست اجمالًا وصول انسان را به مرتبهای که ارادهاش بر جهان حاکم باشد ثابت میکند، امّا در چه حدودی؟ آیا هیچ حدّی ندارد و یا محدود به حدّی است؟

مطلبی است که از عهده ما خارج است.

مطلب سوم که لازم است گفته شود این است که ولایت تصرّف، شأن بندهای