مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٨ - درس هشتم (٢) شیعه

مسأله امامت را اگر از وجهههای اجتماعی و سیاسی، یعنی از وجهه حکومت و رهبری در نظر بگیریم، نظیر عدل است، یعنی داخل در حوزه امور ایمانی نیست؛ و امّا اگر از جنبه معنوی بنگریم، یعنی از آن نظر که امام- به اصطلاح احادیث- «حجّت خدا» و «خلیفة اللّه» است و رابطهای معنوی میان هر فرد مسلمان و انسان کامل هر زمان ضروری است، جزء مسائل ایمانی است.

اکنون یک عقاید خاصّ کلامی شیعه را، اعمّ از اصول پنجگانه فوق الذکر و غیر آنها ذکر میکنیم:

١. توحید. توحید جزء اصول پنجگانه معتزله نیز بود همچنانکه جزء اصول اشاعره نیز هست با این تفاوت که توحید مورد نظر معتزله که مشخّص مکتب آنها به شمار میرود توحید صفاتی است که مورد انکار اشاعره است و توحید مورد نظر اشاعره که مشخّص مکتب آنها به شمار میرود توحید افعالی است که مورد انکار معتزله است.

قبلا گفتیم که توحید ذاتی و توحید در عبادت چون مورد اتّفاق همه است از محلّ بحث و نظر خارج است.

اکنون ببینیم که توحید مورد نظر شیعه چه توحیدی است؟

توحید مورد نظر شیعه- علاوه بر توحید ذاتی و توحید در عبادت- هم شامل توحید صفاتی است و هم شامل توحید افعالی؛ یعنی شیعه در بحث صفات طرفدار توحید صفاتی است و در بحث افعال طرفدار توحید افعالی، امّا توحید صفاتی شیعه با توحید صفاتی معتزله متفاوت است، توحید افعالی او نیز با توحید افعالی اشاعره مغایرت دارد.

توحید صفاتی معتزله به معنی خالی بودن ذات از هر صفتی و به عبارت دیگر به معنی فاقد الصفات بودن ذات است، ولی توحید صفاتی شیعه به معنی عینیت صفات با ذات است [١]. تفصیل این مطلب را از کتب کلام و فلسفه شیعه باید جستجو کرد.