مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٨ - ١ آیا منشأ اعتقاد به درس ناخواندگی پیغمبر تفسیر کلمه « امّی » بوده است؟

در این آیه کریمه کلمه «تتلوا» به کار رفته است که از مادّه «تلاوت» است. تلاوت همچنانکه راغب در مفردات گفته، اختصاص دارد به قرائت آیات مقدّس، بر خلاف کلمه «قرائت» که اعمّ است. پس هر چند کلمه «کتاب» اعمّ است از کتاب مقدّس و غیر مقدّس، امّا کلمه «تتلوا» اختصاص دارد به قرائت آیات مقدّس.

ولی ظاهراً علّت اینکه در اینجا کلمه «تتلوا» به کار رفته است این است که مورد بحث، قرآن است و از لحاظ «مشاکله» که جزء صنایع بدیعیه است، در مورد قرائت سایر چیزها نیز این کلمه به کار رفته است؛ مثل این است که چنین گفته باشد: «تو اکنون قرآن تلاوت میکنی، ولی قبل از قرآن هیچ نوشتهای را تلاوت نمیکردی».

آیه دیگری که مشعر بر درس ناخواندگی رسول اکرم است آیه ٥٢ از سوره شوری است:

وَ کذلِک اوْحَینا الَیک روحاً مِنْ امْرِنا ما کنْتَ تَدْری مَا الْکتابُ وَ لَا الْایمانُ.

ما قرآن را که روح و حیات است، از «امر» خود بر تو وحی کردیم. تو قبلًا نمیدانستی نوشته چیست، ایمان چیست.

این آیه میگوید تو قبل از نزول وحی با کتاب و نوشته آشنا نبودی. آقای دکتر سید عبد اللّطیف از این آیه ذکری به میان نیاورده است. ممکن است بگوید مقصود از کلمه «کتاب» در این آیه نیز متون مقدّس است که به زبان غیر عربی بوده است. جواب همان است که در آیه پیش گفتیم.

مفسّران اسلامی به دلیلی که بر ما روشن نیست گفتهاند مقصود از کتاب، خصوص قرآن است. بنا بر این تفسیر، این آیه از مورد استدلال خارج است.

* ثالثاً، مفسّران اسلامی هرگز در مفهوم کلمه «امّی» وحدت نظر نداشتهاند؛ در صورتی که درباره درس ناخواندگی و آشنا نبودن رسول اکرم قبل از رسالت با خواندن و نوشتن، همواره وحدت نظر میان همه مفسّران بلکه میان جمیع علمای اسلام وجود داشته است و این خود دلیل قاطعی است که منشأ اعتقاد مسلمین به درس ناخواندگی رسول اکرم تفسیر کلمه «امّی» نبوده است. امّا مفهوم کلمه «امّی».