اکنون میگوییم آیه کریمه «انَّما وَلِیکمُ اللَّهُ ...» مطلب را به شکلی بیان میکند که عمومیت بردار نیست و به هیچ وجه نمیتوان احتمال داد که این آیه نیز در صدد بیان ولاء اثباتی عامّ است؛ زیرا قرآن در اینجا در صدد بیان یک قانون کلّی نیست، نمیخواهد استحباب یا وجوب ادای زکات در حال رکوع را بیان کند و به عنوان تشریع یک مندوب یا یک فریضه اسلامی، جعل قانون کند، بلکه اشاره است به عمل واقع شدهای که فردی در خارج انجام داده و اکنون قرآن عمل را معرّف آن فرد قرار داده و به نحو کنایه، حکمی را که همان ولایت خاصّ است اثبات میکند. این سبک سخن که یک حادثه شخصی مربوط به فرد معین به لفظ جمع بیان شود در قرآن بینظیر نیست، مثلًا میفرماید:

یقولونَ لَئِنْ رَجَعْنا الَی الْمَدینَةِ لَیخْرِجَنَّ الْأعَزُّ مِنْهَا الاذَلَ [١].

میگویند اگر به مدینه برگشتیم، عزیزتر خوارتر را بیرون میکند.

در اینجا نیز قرآن به داستان واقع شدهای اشاره کرده، میفرماید «یقولون» (میگویند) با اینکه گوینده یک نفر- عبد اللّه بن ابی- بیش نبوده است؛ کما اینکه در عرف امروز ما نیز این مطلب متداول است، میگوییم «میگویند چنین و چنان» با اینکه گوینده یک نفر بیش نیست.

زکات دادن در حال رکوع یک کار معمولی برای مسلمانان نبوده است تا بگوییم قرآن همه را مدح میکند و «ولایت» را- به هر معنایی که بگوییم- برای همه اثبات میکند. خود این مطلب شاهد زندهای است بر اینکه مورد آیه، شخصی و خصوصی است؛ یعنی یک کسی بوده که در حال رکوع و در حال عبادت از بندگان خدا نیز غافل نبوده و چنین کاری را کرده است و اکنون قرآن میفرماید او نیز همچون خدا و رسولش ولی شماست. پس سخن از شخص معینی است که او نیز مانند خدا و رسول، ولی مؤمنین است و مؤمنین باید ولاء او را بپذیرند.

امّا اینکه مقصود از این ولاء چیست، آیا صرفاً محبّت و ارادت خاصّی است که مردم باید نسبت به آن حضرت داشته باشند یا بالاتر از این است، مطلبی است که عن قریب دربارهاش سخن خواهیم گفت. فعلًا سخن ما در این است که بر خلاف تصوّر بعضی از علمای اهل تسنّن، مفاد این آیه، ولاء خاص است نه ولاء عام.

[١]. منافقون/ ٨.