وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَکاً فَأنْبَتْنا بِهِ جَنّاتٍ وَ حَبَّ الْحَصیدِ. وَ النَّخْلَ باسِقاتٍ لَها طَلْعٌ نَضیدٌ. رَزْقاً لِلْعِبادِ وَ أحْیینا بِهِ بَلْدَةً مَیتاً کذلِک الْخُروجُ [١].

در بعضی از آیات به هر دو موضوع اشاره شده، مثل آیه ٥ سوره مبارکه حج:

«وَ تَرَی الارْضَ هامِدَةً فَاذا أنْزَلْنا عَلَیهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ وَ انْبَتَتْ مِنْ کلِّ زَوْجٍ بَهیجٍ، ذلِک بِأنَّ اللَّه هُوَ الْحَقُّ وَ أنَّهُ یحْیی الْمَوْتی وَ أنَّهُ عَلی کلِّ شَیءٍ قَدیرٌ» [٢] و بعضی آیات دیگر.

اساساً در قرآن عنایتی است که خداوند را به صفت محیی و ممیت (دهنده حیات و گیرنده آن) معرّفی کند و حیات دادن را صفت خاصّ خدا قرار دهد. در این زمینه آیات زیادی هست که لزومی ندارد ذکر شود؛ آنچه لازم است این است که به منطق قرآن در این باب آشنا بشویم.

نکتهای که ما باید توجّه داشته باشیم این است که آنچه آیت توحید و نشانه قدرت ازلی الهی گفته شده همین سنّت جاریه احیاء و اماته و میراندن و بردن و آوردنی است که معمولًا میبینیم؛ یعنی همین چیزی که در جلو چشم همگی است و عادت کرده او را میبینیم، یک جلوهای است از جلوات ملکوت الهی.

بسیاری از مسائل مربوط به حیات و زندگی هنوز برای بشر مجهول است و به صورت معمّاست. همین بشری که از طرفی در دل ذرّه راه یافته و از طرف دیگر آهنگ مسافرت به فضا دارد و ممکن است روزی ستارگان و ماه و خورشید را عملًا مسخّر کند (الآن هم مسخّرند ولی ممکن است روزی برسد که بشر از نزدیک مانند زمین از آنها بهرهبرداریها کند)، همین بشر در مقابل اسرار غامض و پیچیده یک ذرّه حیاتی درمانده است.

یکی از دانشمندان جدید میگوید: میدانید آن چیست که از خلقت زمین و

[١]. و فرو فرستادیم از آسمان آبی با برکت را. پس به سبب آن رویانیدیم بوستانها و دانههای کشت درو شونده را و نیز درختان بلند خرما را که دارای بر و ثمرهای است درهم رسته و مرتّب و برای روزی بندگان. و نیز به آن باران، بیابان خشک بیگیاه را زنده کردیم. همچنین است زنده شدن و از قبر بیرون آمدن. (ق/ ٩- ١١).[٢]. زمین را میبینی جامد و افسرده و بیروح و بیجنبش، امّا همینکه آب باران بر آن میپاشیم به جنبش و حرکت در میآید و فزونی میگیرد و انواع گیاههای بهجت افزا میرویاند. این از آن جهت است که خدا حق مطلق است و نظام زنده کردن مردهها در قبضه قدرت اوست، و اوست که بر هر چیزی تواناست، قادر مطلق و توانای مطلق است.