مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٥ - حقّ و باطل در جامعه و تاریخ

انسان را فاسد میکند؟ میگویند انحراف بشر علّت خارجی دارد، از بیرون به بشر تحمیل میشود، جامعه انسان را فاسد میکند. ژان ژاک روسو چنین عقیدهای دارد و در کتاب معروف خود امیل میخواهد نشان دهد که انسان طبیعی، انسان خارج از جامعه، انسان در طبیعت، موجودی است سالم و درست و پاک؛ و همه نادرستیها، فسادها و ناپاکیها از جامعه به او تحمیل میشود. لذا روسو به اجتماع و زندگی اجتماعی بدبین است و تز اصلاحی او این است که بشر باید تا حدّ ممکن به طبیعت برگردد. روسو به تمدّن جدید خوش بین نیست چون معتقد است که تمدّن جدید انسان را از طبیعت دور میکند. هر چه انسان از طبیعت دورتر شود، فاسدتر میشود و هر چه به طبیعت اوّلیه نزدیکتر باشد، به انسانیت و درستی و پاکی نزدیکتر است.

نظریه روسو که فردی مذهبی است از یک نظر شبیه نظریه فطرت است که در اسلام مطرح شده، و شبیه است به جمله معروف پیامبر اکرم (ص) که فرمود:

کلّ مولود یولد علی الفطرة حتّی یکون ابواه هما اللّذان یهوّدانه و ینصّرانه و یمجّسانه [١].

هر بچّهای از مادر بر فطرت پاک اسلامیت متولّد میشود، بعد پدر و مادر او را یهودی یا نصرانی یا مجوسی میکنند.

انحراف یهودیگری، نصرانیگری، مجوسیگری مثل است و پدر و مادر به عنوان نمونه دو عامل اجتماعی ذکر شدهاند؛ یعنی فطرت انسان سالم است، جامعه آن را منحرف میکند. در یکی از تعبیرات این احادیث پیامبر مثالی میزند، میفرماید: اینکه گوش حیوانات خود را میبرید هیچوقت شده که این حیوانات وقتی از مادر متولّد میشوند گوششان بریده باشد؟ نه، همیشه سالم از مادر متولّد میشوند و بعد انسانها گوششان را میبرند. از نظر روحی هم همین طور است؛ همه انسانها سالم، درست و حق گرا و خیرخواه متولّد میشوند؛ انحرافها، کجرویها، دروغگوییها، ظلمها، خیانتها، شرارتها و فسادها بعد به انسان تحمیل میگردد.

پس این نظریه بر اساس خوش بینی به طبیعت بشریت، به جنس بشریت و