شب را در روز فرو میبرد و روز را در شب* زنده را از مرده بیرون میآورد و مرده را از زنده* و خودش زندهای است که موت در او راه ندارد؛ نوری است که غروب و افول ندارد* او بر هر چیز قادر و تواناست.

زندگی که در زمین پیدا میشود محدود است، هم از لحاظ زمان و هم از لحاظ مکان؛ در یک لحظه یا در یک نقطه پیدا میشود، نبات و حیوان و انسان از او بهرهمند میشوند. زندگی با همه شؤون و جلواتی که دارد: رشد و نمو، زیبایی و طراوت، حسن ترکیب و انتظام، احساس و ادراک، عقل و هوش، محبّت و عاطفه، غریزههای هدایت کننده، ذات احدیت را به ما مینمایاند. همه اینها آیتها و آیینههای ذات احدیتاند.

قرآن کریم غالباً به حیات و آثار حیات استدلال میکند؛ به زیباییها و طراوتها، به حسن ترکیب و حسن انتظام، به الهام و غریزه، به محبّت و عاطفه، به محبّت هر جانداری به اولاد و فرزندان خود و به جفت خود، به این امور استدلال میکند. از زبان ابراهیم نقل میکند که به نمرود گفت:«رَبِّی الَّذی یحْیی وَ یمیتُ» [١]. از زبان موسی نقل میکند که به فرعون گفت:«رَبُّنا الَّذی أعْطی کلَّ شَیءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدی» [٢] خدای ما همان است که هر چیزی را آنچه لایق بود داد و نظامی چنین متقن به وجود آورده است که موجودات را به کمال لایق آنها هدایت کرد. اوست که به هر گیاهی نیرویی داد که مانند یک مهندس ماهر نقشه وجود خود را میکشد و طرّاحی میکند، خود را آرایش میدهد و جلوهگری مینماید. اوست که به هر حیوانی، از کوچکترین حشرهها گرفته تا حیوانات، غریزه و الهاماتی داد که عقل از ادراک و توصیف آنها عاجز است. اوست که به زنبور عسل الهام کرد که برای خود در کوهها خانه بنا کند؛ با مهندسی مخصوصی از درختها و از عرشهای چوبی برای خود لانه بسازد:«وَ أوْحی رَبُّک إلَی النَّحْلِ أنِ اتَّخِذی مِنَ الْجِبالِ بُیوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمّا یعْرِشونَ. ثُمَّ کلی مِنْ کلِّ الثّمَراتِ فَاسْلُکی سُبُلَ رَبِّک ذُلُلًا یخْرُجُ مِنْ بُطونِها شَرابٌ مُخْتَلِفٌ ألْوانُهُ فیهِ شِفاءٌ لِلنّاسِ إنَّ فی ذلِک لَآیةً لِقَوْمٍ یتَفَکرونَ» [٣].

[١]. پروردگار من همان است که زنده میکند و میمیراند (بقره/ ٢٥٨).[٢]. پروردگار ما همان است که به هر چیزی خلقت مناسب او را داده و سپس او را «به سوی کمالش» راهنمایی کرده است (طه/ ٥٠).[٣]. نحل/ ٦٨.