مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٠ - مفهوم کلمه « امّی »

احادیث شیعه این احتمال تأیید شده است هر چند خود این حدیثها معتبر شناخته نشده است و گفته شده ریشه اسرائیلی دارد [١].

این احتمال به ادلّهای رد شده است [٢]:

یکی اینکه کلمه «امّ القری» اسم خاص نیست و بر مکه به عنوان یک صفت عام نه یک اسم خاص اطلاق شده است. امّ القری یعنی مرکز قریهها. هر نقطهای که مرکز قریههایی باشد امّ القری خوانده میشود. از آیه دیگر از قرآن که در سوره قصص آیه ٥٩ آمده است معلوم میشود که این کلمه عنوان وصفی دارد نه اسمی:

وَ ما کانَ رَبُّک مُهْلِک الْقُری حَتّی یبْعَثَ فی امِّها رَسولًا.

پروردگار تو چنین نیست که مردم قریههایی را هلاک کند مگر آنکه قبلا پیامبری در مرکز آن قریهها بفرستد و حجّت را بر آنها تمام کند.

معلوم میشود در زبان قرآن هر نقطهای که مرکز یک منطقه باشد امّ القرای آن منطقه است [٣].

دیگر اینکه این کلمه در قرآن به کسانی اطلاق شده است که مکی نبودهاند. در سوره آل عمران آیه ٢٠ میفرماید:

وَ قُلْ لِلَّذینَ اوتُوا الْکتابَ وَ الامِّیینَ ءَ اسْلَمْتُمْ.

بگو به اهل کتاب و به امّیین (اعراب غیر یهودی و نصرانی) آیا تسلیم خدا شدید؟

پس معلوم میشود در عرف آن روز و در زمان قرآن به همه اعرابی که پیرو یک کتاب آسمانی نبودند «امّیین» گفته میشده است.

بالاتر اینکه این کلمه حتّی به عوام یهود که سواد و معلوماتی نداشتند با اینکه

---

[١]. مجلّه آستان قدس، شماره ٢.[٢]. همان مأخذ.[٣]. در یکی از روایاتی که وارد شده کلمه «امّی» منسوب به امّ القری یعنی مکه است، تأیید شده که این کلمه وصف عامّ است نه اسم خاصّ، زیرا میگوید: «و انّما سمّی الامّی لانّه کان من اهل مکة و مکة من امّهات القری» یعنی پیغمبر از آن جهت «امّی» خوانده شده است که از اهل مکه است و مکه یکی از امّ القریهاست.