فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٣٤١ - شطرنج از نگاه آيه اللّه سيد احمد خوانسارى محمد رحمانى
اولا، اين اجماع قطعا مدركى است زيرا آيات و روايات فراوان در اين باره رسيده. پس كاشف از قول معصوم نيست.
ثانيا، اجماع دليل لبى است و قدر متيقن آن قمار و بازى اى است كه همراه با برد و باخت باشد.
ادله جواز
با نقد و بررسى ادله اى كه بر حرمت بازى با شطرنج استدلال شده و يا ممكن است استدلال گردد و با ارزيابى مبانى مختلف در حرمت بازى با شطرنج و اشكالات آنها اين نتيجه حاصل مىگردد كه دليلى بر حرمت بازى با شطرنج بدون برد و باخت وجود ندارد. گذشته از آنچه در رد ادله حرمت بيان شد، مناسب است به برخى از ادله حليت بازى با شطرنج اشاره كنيم:
الف- تغيير موضوع(كاربرد)
مبناى بيشتر فقها بلكه مشهور كه فتوا به حرمت بازى با شطرنج- هرچند بدون برد و باخت- داده اند آلت قمار بودن شطرنج است. اين مطلب در مبحث پيشينه مساله به تفصيل بررسى شد. بنابراين چنانچه احراز گردد در زمان حاضر شطرنج وسيله قمار نيست بلكه وسيله اى است جهت رشد فكرى، حرام نخواهد بود. از جمله فقيهانى كه بر اساس اين فرض فتوا به حليت داده حضرت امام خمينى است. وى در پاسخ پرسشى كه فرض كرده شطرنج امروزه وسيله قمار نيست فتوا به حليت آن داده است. متن سوال و جواب حضرت امام پيش از اين در مبحث مبانى فقهى شطرنج گذشت اين فتوا از ايشان در حالى صادر شده كه در مكاسب محرمه بازى با ابزار ويژه قمار را حرام مىداند. واضح است احراز خروج شطرنج از وسيله قمار بودن، موضوعى است كه تشخيص آن مربوط به مكلف است و حضرت امام بر فرض پرسش و به عنوان قضيه شرطيه پاسخ داده است.