نه آن توحيد عام كه ميگوئيم به شواهد درست گردد، و بناء اسلام و ايمان بر آنست بلكه آن توحيد كه از آب و خاك پاكست و از آدم و حوا صافست، علايق از آن منقطع و اسباب از آن مضمحل و رسوم باطل و حدود متلاشى و اشارت متناهى و عبارت منقضى.

(از عده ج ١ ص ٥٨١).

برخى از اضافات و تركيبات: ملك هجر، تيغ هجران، شب هجران، آفتاب هجر، آتش هجران، زخم هجران، منت هجران، ايام هجران، چاه هجران.

هَرْبِ طَبيعى‌

- (اصطلاح فلسفى) منظور قوت فرار از مركز غير طبيعى است كه گويند هارب شى‌ء قاصد آن شى‌ء نباشد.

و بالجمله ميل طبيعى هر موجودى او را بطرف مركز خود ميكشاند و از مركز غير طبيعى دور ميكند.

(از شفا ج ٢ ص ٦٠٥).

هَجْو

- (اصطلاح ادبى) نقيض حمد و مدح است، رجوع به هجاء شود.

هِدايَت‌

- (اصطلاح كلامى و عرفانى) هدايت بمعنى راهنمائى و ارائه طريق خير و صواب است.

صدر الدين در مقام بيان معنى هدايت گويد: «فالحق هو اعطاء الكمال الاول و الهداية هى افادة كمال الثانى» كه ابتداء بندگان را آفريد و بعد آنها را براه راست و طريق سعادت هدايت نمود كه فرمودند:

«رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى‌ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى‌» و بالجمله هدايت عبارت از سوق دادن اشياء است بطرف كمال دوم آنها و كمال دوم كمالى است كه موجودات در اصل وجود نيازى بدان ندارند و در بقاء هم احتياج بدان ندارند.

(از اسفار ج ٣ ص ٨٢ و رجوع به دستور ج ٣ ص ٤٧٤ شود).

در شرع ارائت طريق و افاضه قوائى باشد كه شخص تواند بدان سبب مصالح خود را دريابد و يا نصب دلائل باشد كه بدان حق را از ناحق جدا كند و يا ارسال رسل و انزال كتب باشد «وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا» و يا كشف سرائر از دلها باشد كه مخصوص انبياء و اوليا است‌ «فَبِهُداهُمُ اقْتَدِهْ‌- لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا» (از كشاف ص ١٥٤٠).

و بالجمله نزد اهل سلوك هدايت يعنى راهنمائى و ارائه طريق خبر و صوابست و آن افاده كمال ثانى است كه ابتدا خداى بندگان را آفريد، سپس آنها را براه راست هدايت كرد كه فرمود «رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى‌ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى‌» و بالجمله سوق دادن اشياء است بطرف كمال دوم آنها و كمال دوم، كمالى است كه موجودات در اصل وجود نيازى بدان ندارند و در بقاء هم احتياج بدان ندارند و آنها در درجه كمال هدايت‌اند و از نور چراغ هدايت مستضى‌ءاند و هدايت بر هدايت آنها افزوده شود.

آن راهى را كه پيامبران و اولياء اله پيمودند كه اولئك الذين هدى الله فبهديهم اقتده.

و فرمود «اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشادِ.

«رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى‌ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى‌ كه هدايت تكوينى است.