فرهنگ معارف اسلامى - سجادی، جعفر - الصفحة ١٩٩٢ - ن
منظومه شمسى هم نيست و صرفا بيان كلياتى است مربوط باحكام نجومى در حد لغت و اصطلاح.
بهر حال براى هر يك از اين دوازده بخش نامى برگزيدهاند در زبانهاى تازى و فارسى و هر زبانى ديگر.
اين نامها حد اقل در تازى نمودار اشكال و صور ستارگان است و نحوه قرار گرفتن مدارى هر يك از اين قسمتها.
نامهاى اين دوازده بخش عبارتاند از حمل، ثور، جوزاء، سرطان، اسد، سنبله ميزان، عقرب، قوس، جدى دلو و حوت.
بطورى كه ملاحظه ميشود اين كلمات هر يك نمودار حيوان و يا شيئى ديگرى است.
اين نامها را مناسب با صورت فرضى كه از مدار هر ٣٠ درجه فلك ثوابت و تعدادى از كواكب كه در آن مدار و حوالى آن قرار دارند انتخاب كردهاند و البته خارج از اين مدارها نيز براى كواكب مرصوده صورتهاى ديگر قائل شدهاند كه تحت عنوان صور كواكب ضبط و ثبت شده است و ما در اين فرهنگ هر صورتى را تحت نام خود آن ذكر كردهايم.
بهر حال بحث ما در اينجا از هيئت عالم و يا تقويم نيست و صرفا در حد شرح لغت و اصطلاح كمى زيادتر در باب نجوم و اساس آن توضيح ميدهيم.
اهل احكام نجوم به عنوان مقدمه تأثيرات نجومى و چگونگى آن مسائلى را بطور درهم مورد بحث قرار دادهاند:
١- تقسيم زمان بر حسب فصول چهارگانه سال. ٢- تقسيم جهات بر حسب وضع طبيعى به شرق، غرب، شمال و جنوب.
٣- اركان مواد عالم يعنى آب. خاك.
هوا و آتش.
٤- طبايع چهارگانه يعنى حرارت، برودت، رطوبت و يبوست.
٥- اخلاط اربعه: صفراء، سوداء، بلغم و دم.
٦- رياح چهارگانه صبا، دبور، جريبا و تيما (بترتيب باد شرقى. غربى، شمالى و جنوبى).
٧- شش برج را شمالى ميدانند و شش برج را جنوبى، بروج شمالى از حمل است تا سنبله و جنوبى از ميزان است تا حوت. هنگامى كه آفتاب در بروج شمالى سير كند شب كوتاهتر است و در بروج جنوبى معكوس است. و علاوه گفتهاند كه شش برج مستقيم الطلوعند و شش برج معوّج الطلوعند، شش برج مذكراند و شش ديگر مؤنث، شش برج نهارىاند و شش برج ليلى، شش برج صاعداند و شش برج هابط، شش برج در حيز آفتاب و شش برج در حيز ماهتاب.
٨- تقسيم ديگر از لحاظ خواص گفتهاند- سه برج مثلث نارىاند و حار و يابس و آنها حمل. اسد و قوساند و سه برج مثلث ترابى بارد و يابساند و آنها ثور، سنبله و جدىاند، و سه برج مثلث هوائى حار و رطباند و آنها جوزاء، ميزان و دلواند و سه برج مثلث مائى و رطباند و آنها سرطان، عقرب و حوت است.
٩- تقسيم ديگر از جهت ديگر. چهار