بر آن ريزند از همه طرف برابر سيلان يابد و نيز سطح زمين را آن چنان سازند كه اين مثلث را بهر طرف كه گردانند شاقول بر آن نشانه كه روى او است آيد و چون چنين بود اين سطح داخل در سطح افق حسى بود و موازى افق حقيقى و مقياس جسمى بود مستدير مخروطى شكل و بايد سنگين باشد كه در موضع خود قائم باشد.

و بطور قائم بايستد و بعضى قاعده آن را سوراخ سازند و در آن سرب ريزند و در دايره بر اين زمين هموار بكشند و مقياس را بر آن نصب كنند بنوعى كه سهم مقياس بر مركز دايره عمود بود و سايه كه در وقت غايت ارتفاع آفتاب از مقياس برين سطح افتد ظل نصف النهار بود.

و آن را في‌ء زوال خوانند و اگر مقياس را هفت بخش كنند آن ظل را يعنى يك هفتم را ظل قدم يا اقدام خوانند و اگر دوازده قسمت كنند ظل اصابع نامند هر يك دوازدهم را.

(از بيست باب ملا نظف)

مُقَيَّد

- (اصطلاح اصولى) آنچه دلالت كند بر غير شايع در جنس خود كه شامل معارف شود رجوع به مطلق و عام شود.

مُقيمُ الاسْتِقامَة

- (اصطلاح نجومى) رجوع شود به بروج‌

مُقيمُ الرُّجوع‌

- (اصطلاح نجومى) رجوع شود به بروج‌

مُقيمان‌

- (اصطلاح ذوقى) مقيمان طبقه سفلى از سائرين الى اللّه را گويند زيرا كاملان فرقه مقربانند؟؟ و سابقانند و سالكان در زمره ابرارند و اصحاب يمين‌اند و مقيمان زاويه نقصان، قوم اشرار و اصحاب شمالند «وَ كُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً فَأَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ ما أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ...» (از رياض السياحه ص ١٢٣- مصباح الهدايه ص ٨٦)

مُكابَرَه‌

- (اصطلاح منطقى) عبارت از منازعت باشد نه براى اظهار صواب و نه الزام خصم (از كشاف ص ١٢٤٧)

مُكاتَب‌

- (اصطلاح فقهى) حديثى است كه حاكى از كتابت معصوم باشد اعم از آنكه بحظ خود او باشد يا املاء او و حظ ديگرى (از درايه ص ٥٠) و عبد مكاتب، رجوع به عبد مكاتب ورق و عتق و كتابت شود.

مُكاتَبِ مَشْروط

- (اصطلاح فقهى) رجوع به كتابت شود.

مُكاتَبَه‌

- رجوع به عتق شود.

مُكاشَفَه‌

- (اصطلاح عرفانى) مكاشفه و مشاهده از لحاظ معنى متقاربند با اين تفاوت كه كشف اتم از شهودست.

بعضى گويند: مكاشفت عبارت از تفرد روح است بمطالعه مغيبات در حال تجرد او از غواشى بدن.

(از مصباح الهدايه ص ١٣٤- لمع ص ٣٥) بعضى گويند: مكاشفت عبارت از حضور دل در شواهد مشاهداتست و علامت مكاشفه دوام تحير در كنه عظمت خداوند است.

در محاضره عارف در افعال متفكر بود و در مكاشفه در جلال.

بعضى گويند: مكاشفه شهود تجلى صفاتست.