در زمان رشيد توجهى زيادتر بادب و علوم بلاغى شد و خود براى شعراى بليغ و گويندگان فصيح جايزه معين مى‌كرد و بدانها صله مى‌داد و بدين طريق مسائل بلاغى در ادب عرب عنوان شد و كتبى در اين مورد نوشته شد. و مى‌دانيم كه در عصر خلافت اموى بازار خطابه رايج بود و در اين قسمت پيشرفتهائى شده بود و لكن در عصر عباسى پيشرفتهاى زيادترى حاصل شد و به قصص، وعظ، تذكر، اهميت مى‌دادند.

فن خطابه در جهان اسلام ابتدا بوسيله وعاظ و مبلغين دين از مساجد شروع مى‌شود و عده بسيارى بعنوان خطيب در عصر عباسى پديد مى‌آيند از جمله داود بن على، سليمان بن داود، ابو يحيى بن نباته الحذاقى، خطيب سيف الدوله بحلب (متوفى ٣٧٤) و خطيب بغدادى (متوفى ٥٦٤) و ابراهيم بن منصور. معروف به عراقى (متوفى ٦١٢) خطيب رى، سهل بن هارون خازن بيت الحكمة را بايد نام برد.

نه تنها معاشرت و مخالطت ملت فارس در خطابت اثر داشت بلكه در نويسندگى و منشأت عرب هم تأثير بسيار داشت. تعدد القاب، استعمال مجاز و اطناب در سخن و پيدا شدن منشور و تنوع در رسائل و غيره از آثار ادب فارسى است و اين خود پايه علوم بلاغى است.

از ابتداء تسلط بويهيان بر بغداد نضج نامه‌نگارى و نوشته‌ها شروع شد و پس از مدتى كه از همان عصر خارج نيست بكمال خود رسيد و سجع و قافيه و حسن تخلص و مطلع، القاب، مجازات و استعارات رايج گرديد و بسيارى از نويسندگان ايران به سجع‌پردازى و استعمال كنايات و استعارات مليح پرداختند. از جمله:

ابن عميد كاتب (متوفى ٣٦٠ ه) وزير ركن الدوله حسن بن بويه.

ابو بكر خوارزمى (متوفى ٣٨٣ ه).

بديع الزمان همدانى (متوفى ٣٨٩ ه).

ابو اسحاق صابى (متوفى ٣٨٤ ه).

صاحب بن عباد (متوفى ٣٨٥ ه).

ابو الفتح بستى (متوفى ٤٠٠ ه).

الحصرمى صاحب زهر الاداب (متوفى ٤١٣).

العتبى (متوفى ٤٢٧ ه).

ابو منصور ثعالبى (متوفى ٤٢٩ ه).

ابو الفضل الميكالى (متوفى ٤٢٦ ه).

و بعد از انقراض بويهيان و تسلط سلاجقه نيز عده نويسنده زبردست پيدا شدند از جمله قاضى عماد الدين اصفهانى (متوفى ٥٩٧) صاحب كتاب الفتح القسى فى الفتح القدسى مى‌باشد.

در تكوين علوم بلاغى بطور قطع كليه گويندگان و نويسندگان مانند ابى نواس، مسلم، ابن معتز خليفه عباسى (٢٩٢ ه).