فرهنگ معارف اسلامى - سجادی، جعفر - الصفحة ١٧٩٢ - خصوصيات رئيس مدينه كَرامت و مراتب رياستهاى آن

رجوع شود به مصباح الهدايه ص ١٠٠).

رودبارى گويد: «المشاهدات للقلوب و المكاشفات للاسرار، و المعاينات للبصائر و المراعات للابصار» نهرجورى گويد «مشاهدة الارواح تحقيق و مشاهدة القوب تشريف» و گفته‌اند «المشاهدة اطلاع القلوب بصفاء اليقين» (طبقات ص ٤٦٥، ٣٨٠، ٣٥٨) قيصرى گويد مشاهده امور گاهى در خواب است و گاه در بيدارى و آنچه در بيدارى مشاهده شود يا امور حقيقيه باشد در نفس الامر و يا امور خياليه صرفه شيطانيه و از اين جهت است كه سالك را مرشدى لازم است كه او را از مهلكات نجات دهد.

(قيصرى ص ٢٢، ٣١) خواجه عبد الله گويد: مشاهده نهال حقايق يقين است، بيرون از تعلم و تلقين است.

مشاهده دورست از خيال و ظنون، هم باسرارست و هم بعيون.

آنكه بسر است چشم ازو محجوبست و آنكه بچشم است چشم در وى مغلوب.

طلوع اين خورشيد از يك شرقست اما در اهل مشاهدت فرقست.

مشاهده يكى در حال مشاهده خلق است و يكى در مشاهده حقيقت غرق است.

آن را كه ننمودند در آن چه بود كه ديد و آن را كه نمودند در آن نمود نرسيد.

كسى كه از پروانه خبر نجويد پروانه از حال حرقت سمر نگويد.

هر كه آن جمال ديد از آن پس از دل و جان و مال ببريد.

نثار جمال دوست جز جان نباشد و دوست بجان گران نباشد.

(رسائل خواجه عبد الله ص ١٢٥ و رجوع شود به لمع ص ٣٣١).