فرهنگ معارف اسلامى - سجادی، جعفر - الصفحة ١٧٣٧ - خصوصيات رئيس مدينه كَرامت و مراتب رياستهاى آن
ناچيز مىدانستهاند.
اما كرامتى كه بين آنان متساوى است گاه مىباشد كه ناشى از استحقاق و اهليت امرى خارجى است، و گاه باشد كه نفس كرامت موجبات لياقت و اهليت آنها را در مكرم شدن فراهم مىكند چنانكه بدون سابقه شخص به ديگرى اكرام كرده او را لايق و اهل احترام و كرامت بداند كه در اين صورت آن دگر نيز مقابل به مثل كرده او را اكرام مىكند كه درين مورد عينا به مانند داد و ستد و معاملات بازارى عمل مىشود.
در اين گونه مدينهها كسى كه به نزد آنان بيشتر لايق اكرام و احترام است بر كسى كه كمتر لياقت احترام و شأن و شوكت دارد رياست دارد.
اين تفاضل و برترى بين آنان همچنان بالا مىگيرد تا برسد به آن كسى كه در مدينه از همه مردمش بيشتر اهليت كرامت و احترام را داشته باشد و قهرا چنين كس رئيس اول و پادشاه آن مدينه است.
بنا بر اين رئيس مدينه بايد در جهات مذكور از همه مردم مدينه لايقتر باشد، و البته لياقتها و اهليتها در اين مدينهها همانست كه برشمرده شد.
خصوصيات رئيس مدينه كَرامت و مراتب رياستهاى آن
بنا بر آنچه در باب رياست مدينه كرامت گفته شد پس لازم است كه دودمان رئيس مدينه بيش از ديگران باشد در صورتى كه معيار رياست فقط بر دودمان باشد و همين طور اگر كرامت به نزد آنان تنها به رفاه و توانگرى مالى باشد بايد رياست مدينه ازين جهت در حد بالا باشد.
پس ازين مقام مردم ديگر درين دو، يعنى دودمان و ثروت، گوناگون و مختلفاند، و به اين جهت رياست آنان به ترتيب توانگرى و دودمان آنان مىباشد، و كسى كه اصولا داراى دودمان و توانگرى نباشد وارد در مناصب رياست و كرامت نخواهد شد و همين طور است در صورتى كه لياقتها بر اساس امورى محدوده باشد كه ديگران را بدان دست رسى نباشد و از خانوادههاى معينى تجاوز نكند.
اين گونه رؤسا پستترين رؤساى مدينه كرامتاند. و گر چه از جهت سودى كه در تحقق يافتن همت و هدفهاى مردم اين گونه مدينهها دارند مورد احترام و اكرام واقع مىشوند يعنى در جهت اينكه يا در توانگرى بدانها سود مىرسانند و يا در جهت نيل به لذات و خوشىها و يا در جهت جلب احترام و اكرام ملتهاى ديگر نسبت به آنها يا چيزهاى ديگرى كه خواست مردم مدينه است و از آرزوهاى آنان است. و بالاخره كسى كه خود از طرف خود اين گونه امور و وسائل را براى آنان فراهم كند و يا به واسطه حسن تدبير مردم را به اين گونه امور مطلوب برساند و بر آن حفاظت كند رئيس خواهد بود.
و برترين رؤساء به نزد آنان كسى است كه همه اين چيزها را براى مردم مدينه فراهم نمايد و لكن خود به جز كرامت بهرهاى بر نگيرد، بدانها توانگرى مالى برساند و خود نخواهد، وسائل لذتهاى آنان را فراهم كند و خود نخواهد، تنها كرامت، ستايش، بزرگداشت قولى و