- (اصطلاح فقهى) مستند اين قاعده روايت «و لا ضرار» و آيات‌ وَ لا تُمْسِكُوهُنَّ ضِراراً لِتَعْتَدُوا و لا تُضآرُّوهُنَّ لِتُضَيِّقُوا عَلَيْهِنَ‌ و لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها است كه ما حصل مفاد آن اين است كه هيچ كس در هيچ حال حق ندارد بديگرى ضرر و زيان رساند، نه در اموال و نه در امور معنوى و مادى ديگر و قانون و حكم ضررى در اسلام وضع نشده است و هر يك از احكام را منافعى است و مانند زكاة و خمس و حج را نيز منافع مهم اجتماعى است و باستناد همين قاعده خيار در معاملات غبنى و بيع معيوب و جز آنها ثابت است (از رسائل ص ٣٢٥- ٣٢٦ قواعد ص ٨- كفايه ج ٢ ص ٢٦٥)

قاعِدَه لُطْف‌

- (اصطلاح كلامى) اين قاعده كلامى است و بدان اثبات نبوت عامه كنند ما حصل آنكه بر خدا لازم است كه بندگان را هدايت كند و راه سعادت را بآنها بنماياند و انزال كتب و ارسال رسل لطف است و باستناد همين لطف است كه بايد مسائل حلال و حرام و راه روشن زندگى را به بشر بنماياند (از رسائل ص ٢٨) رجوع بفرهنگ علوم عقلى شود.

قاعِدَه مَيْسُور

- (اصطلاح فقهى) و مفاد اين قاعده اين است كه امورى كه براى بشر ميسور است نتواند ترك كند باستناد آنكه برخى آنها ميسور نيست و گفته‌اند «الميسور لا يسقط بالمعسور- ما لا يدرك كله لا يترك كله و اذا امرتكم بشى‌ء فاتوا منه ما استطعتم»

قاعِدَه نَفى ضَرَر

- (اصطلاح فقهى) و همان قاعده لا ضرر است و بجز روايت‌

«لا ضرر و لا ضرار»

روايات ديگرى است مانند

«من اضر بشى‌ء من طريق المسلمين فهو له ضامن»

«ان الجار كالنفس غير مضار و لا آثم»

رجوع به قاعده لا ضرر شود.

قاعِدَه نَفىِ عُسْر و حَرَج‌

- (اصطلاح فقهى) و مستند اين قاعده آياتى است مانند لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها، و رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَيْنا إِصْراً كَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِنا- و ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ‌- يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ- وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ‌ كه مفيد احكام ثانويه‌اند و اخبار و روايات ديگر كه گويد اعمال عسرى كه مستلزم تحمل مشقت غير عادى است منفى است در شرع.

(از رسائل ص ١١٨- ١٠٩- عوائد الايام ص ٥٧)

قاعِدَه نور و ظُلمت‌

- (اصطلاح فلسفى) طريقه حكمت اشراق مبتنى بر قاعده نور و ظلمت است. كه گويند موجودات يا نور محض و يا ظلمت محض و يا نورانى و يا ظلمانى‌اند و بالاخره در مقابل مجردات و ماديات نور و ظلمت گويند (اسفار ج ٣ ص ٤، ٣).

قاعِدَه الواحِد

- (اصطلاح فلسفى) قاعده الواحد لا يصدر عنه الا الواحد عبارت از قاعده‌ايست كه بدان ثابت كنند كه از موجود واحد غير از واحد نتواند صادر شود رجوع به اول ما خلق و اول ما صدر