فرهنگ معارف اسلامى - سجادی، جعفر - الصفحة ١٤٥٧ - ق
بين حقين بايد ملاحظه كرد كدام يك از دو ضرر خفيفتر است آن را تحمل كرده و ضرر اشد را رعايت نمود.
(كليات ص ٤١)
قاعِدَه سِعَه
- (اصطلاح اصولى) مستند اين قاعده روايت
«الناس فى سعة ما يعلمون»
و «لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها» ميباشد (از خزائن ص ٤٣).
قاعِدَه سَلْطَنَة
- (اصطلاح اصولى، فقهى) قاعده
«الناس مسلطون على اموالهم»
ميباشد.
قاعِدَه ضَمان
- (اصطلاح اصولى، فقهى) قاعده كليه ضمان است كه در موارد مختلف بكار رود، مفاد جمله
(كل عقد يضمن بصحيحه يضمن بفاسده و ما لا يضمن به صحيحه لا يضمن بفاسده»
ميباشد مراد از ضمان در اصل و عكس قضيه اين است كه درك مضمون بر او است و بالجمله مراد لزوم تدارك است بعوض واقعى و يا مثل بر فرض عدم وجود عين و در عقد درست ضمان باين معنى است كه اگر عقدى درست واقع شود و عوضين يا يكى از آنها قبل از قبض تلف شوند متبايعين ضامناند كه تدارك كنند در مبيع و ثمن و لكن بعد از قبض ضمان در عقد درست، بلا معنى است و در عقد فاسد اين است كه اگر متاعى در دست مشترى بعقد فاسد تلف شود ضامن است و در كليه عقود جارى است مأخذ آن
«على اليد ما اخذت حتى تؤديه»
ميباشد و بنا بر اين «عقد رهن، وكالت، مضاربه و عاريه غير مضمونه» مفيد ضمان نيست چنانكه در صحيح آن ضمان نيست پس عين مستأجره مضمون نيست در صورتى كه فاسد واقع شود زيرا درست آن عقد ضمان ندارد و همين طور است در رهن.
قاعِدَه طَهارَت
- مفاد اين قاعده
«كل شىء طاهر حتى تعلم انه قذر»
است كه مفاد آن اين است كه هر امرى بحكم اوليه خود طاهر و پاك است تا آنكه نجاست آن ثابت شود و در اين حدود است قاعده حليت كه گويد
«كل شىء حلال حتى تعرف الحرام منه بعينه»
(از كفايه ج ٢ ص ١٦٥)
قاعِدَه فَراغ و تجاوز
- (قواعد فقه) از قواعد مهم فقهى است در اصول رشاد آمده است:
مبناى اين دو قاعده احاديثى است كه درباره شك بعد از فراغ وارد شدهاند و خلاصه مفاد آنها از اين قرار است:
هرگاه مكلف پس از فراغت از انجام عملى شك كند كه آيا آن عمل را بطور صحيح و كامل انجام داده يا خير؟ اين شك در خور اعتناء نخواهد بود.
اذا اخرجت من شىء و دخلت فى غيره فشكك ليس بشيء.
اذا شككت فى شىء من الوضوء و قد دخلت فى غيره فشكك ليس بشيء انما الشك اذا كنت فى شىء لم تجزه
فقهاى ما از اين شك شك بعدَ الفَراغ و شك بَعد التَّجاوز تعبير كردهاند بدين توضيح:
در موردى كه شك پس از خاتمه عمل، طارى شود و مرجع آن صحت و بطلان تمامت عمل من حيث المجموع باشد آن را شك بعد از فراغ و در موردى كه