بعضى از كلمات بى‌جان كه بايد به «ها» جمع بسته شوند بطور استثناء به «آن» جمع بسته ميشوند مانند «گيسوها و گيسوان» و به كلماتى كه بالف ختم ميشوند قبل از علامت جمع «يا» افزايند مانند «دانا. دانايان. بينا. بينايان».

(از دستورنامه ص ١٨- ١٩).

و رجوع شود به (الهدايه ص ١٩٩ سيوطى ص ١٩).

جمع نزد اهل معانى بيان از محسنات معنويه است و آن جمع ميان چند امر باشد در حكم مانند «الْمالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا» و «ان الشباب و الفراغ و الجدة» «ثروتمندى» «مفسدة للمرء» (از مطول ص ٣٥٩- كشاف ج ١ ص ٢٥٤).

در ابدع آرد:

جمع آنست كه دو چيز يا زياده را حكم واحد شامل شود چنانكه در قرآن است‌ «إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ».

ماه گاه چو روى يار من است‌

گه چون من گوژپشت و زرد و نزار

چو فكرم طره است گه پيچ پيچ است‌

گهى چون روزگار من پريشان‌