- (اصطلاح كلامى و فلسفى) ثنويت يعنى دوگانه‌پرستى و دو وجودپرستى و ثنوى مذهب يعنى دوگانه پرست و كسى كه قائل به دو مبدأ ميباشد مذهب ثنوى بمذهب خاص فلسفى مى‌گويند كه قائل بدو اصل و مبدأ ميباشد.

اين مذهب در طى تاريخ چه در عقايد دينى و چه در نظرات فلسفى بصورتهاى گوناگون جلوه‌گر شده است چنانكه ميدانيم حكماء فرس قديم بر اصل عقايد مذهبى قائل بدو اصل بودند كه يكى را بنام نور و ديگرى را ظلمت ناميده‌اند و گاه از آن دو تعبير بخير و شر و ديگر بار بآهورامزدا و اهرمن و زمانى باسامى و نامهاى ديگر شده است.

ب- از فلاسفه يونان اولين كسى كه ثنوى مذهب بود انكساكورس است كه علاوه بر عناصر مادى معتقد باصل عقلى كه ناظم جهان است بود و آن را مدبر و نظم دهند عناصر و تشكيلات جهان ميدانست.

افلاطون ميان مثل نوريه و موجودات ماديه فرق ميگذارد و در فلسفه او نيز ثنويت خاصى آشكار است. مذهب مانى كه خود تركيبى است از دين زردشت و مسيح و بودا نيز مظهر ثنويت است چنانكه آهورامزدا و اهرمن را دو اصل وجودى عالم ميداند.

مذهب يهود نيز بنا بر آنچه از كلمات تورات و قرآن مجيد بدست مى‌آيد بيكتاپرستى گرويده‌اند مع ذلك از جهتى ثنويت را حفظ كرده‌اند.

بعضى از فلاسفه قرون وسطى نيز مذهب ثنويت را پذيرفته و روح و عقل هر دو را اصل و اساس جهان آفرينش و عالم قرار داده‌اند و بدين ترتيب مذهب ثنويت علمى قديم را مجددا تأييد كردند.

در رسائل اخوان الصفا آرد: «فلذلك قالوا انه اوجد و اخترع اشياء مثنوية مزدوجة و جعلها قوانين الموجودات و اصول الكائنات فمن ذلك ما قالت الحكماء الفلاسفه:

الهيولى و الصورة و منهم من قال. النور و الظلمة و منهم من قال الجوهر و العرض و ... الخير و الشر و ... الاثبات و النفى و ...

الايجاب و السلب و ... اللوح و القلم و ...

الفيض و العقل و ... المحبة و الغلبة و ...

الحركة و السكون و ... الوجود و العدم و ...

النفس و الروح و ... الكون و الفساد و .. الدنيا و الآخرة و ... العلة و المعلول و ..

المبدأ و المعاد و ... و القبض و البسط و ...».

(اخوان ص ٢٠٢).

(و رجوع شود به ملل و نحل شهرستانى ص ١٢٠).

ثَواب‌

- (اصطلاح كلامى) و در تعريف آن گويند: عبارت از بهره بردن مستحق است مقارن با تعظيم و اجلال «و المدح و الثواب يستحقان بفعل الواجب و فعل المندوب و ضد القبيح و هو الترك له على مذهب من‌