فرهنگ معارف اسلامى - سجادی، جعفر - الصفحة ٦٠٨ - ت

و غايت آن احسان است بر حسب مراتب آن، اسلام حافظ اموال است و ايمان حافظ نفوس است و احسان حافظ ارواح است از رؤيت اغيار و اشباح.

(مصباح الهدايه ص ٧).

تَوَكُّل‌

- (اصطلاح اخلاقى و عرفانى) «وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ‌ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ» توكل در لغت تفويض امر است بسوى كسى كه بدو اعتماد باشد.

و بمعناى واگذارى شخص است امور خود را بر مالك خود و اعتماد بر وكالت او و مالك شى‌ء كسى است كه مقتدر باشد بر آن در جهت مصالح، او و در اصطلاح سلاك واگذارى امور است بر مالك على الاطلاق.

و بالجمله توكل دلبستگى و اعتماد كامل بپروردگار است و اين مقام از كمال معرفت است زيرا كه انسان هر اندازه خدا را بهتر بشناسد و از قدرت و رحمت و حكمت او زيادتر آگاه گردد دلبستگى او بآن ذات بى‌همتا زيادت شود.

توكل مقام والايى است كه جز خواص از عرفا و موحدان آن را درك نمى‌كنند بطور كلى معيار شناختن توكل اعتماد بحق است و گسستن از غير.

چون تو رو از غير حق بر تافتى نقد اسرار توكل يافتى اين بنا را هر كه ميخواهد ثبات مرده بايد بود او را در حيات (از شرح گلشن راز ص ٢٦٦).

مولوى گويد: