و در نهايت تخصيص اختلاف است، بعضى گويند تا حدى جائز است از عامى افرادى خارج شوند كه مدلول كلام لغو نشود و بعضى گويند تا اندازه كه نزديك بمدلول عام باشد بعضى تا نصف بعضى تا دو سه فرد مانده را جائز دانند و بمفهوم موافق و يا مخالف نيز عده روا دانند (رجوع شود به معالم ص ١٤١- كشاف ج ١ ص ٤٧٠ قوانين ص ١١٦) تخصيص در فلسفه عبارت از تميز چيزى است و مقابل تعميم است و آن عبارت از تميز چيزى است يا از مثل خود و يا از ضد خود فان التخصيص الذى ألزمته الفلاسفة غير التخصيص الذى ارادته الاشعريه و ذلك ان التخصيص الذى تريده الاشعرية انما هو تميز الشي‌ء اما من مثله او من ضده من غير ان يقتضى ذلك حكمة في النفس الشي‌ء».

(از تهافت التهافت ص ٤١٢) و بهر حال در اصول عامى را بيكى از طرق معينى تخصيص زدن:

در اصول رشاد آمده است: خاص مفهومى است كه بگروه خاصى از افراد منتشره عام شامل ميشود- يعنى يك دسته از آن افراد را از حيطه شمول عام منتزع نموده و بحيطه خود درمى‌آورد.

پس خاص در نتيجه اين عمل از تعداد افراد عام كاسته و شمول آن را كه قبلا بر قاطبه افراد بود فقط بر باقى مانده افراد مختص ميسازد- و بعبارة ديگر عام را از عام بودن انداخته و آن را فقط بما بقى تخصيص ميدهد و بهمين جهت عام را مخصوص و خاص را مخصص مينامند مخصص بر دو قسم است متصل- منفصل ١- مخصص را در صورتى متصل ميگويند كه بنفسه كلام مستقلى نباشد و بلكه بواسطه اتصال بكلام ديگرى افاده تخصص كند و آن بر پنج قسم است:

شرط- وصف- غايت- استثناء متصل بدل البعض و مثال‌هاى آنها بدين قرار است:

تخصيص بالشرط مثل: اكرم العلماء ان كانوا فقهاء (احترام كن بر علماء بشرطى كه آنها فقيه باشند) تخصيص بوصف مثل اكرم العلماء الطوال (احترام كن علماى بلند قد را) تخصيص بالغايت مثل: اكرم العلماء الى يوم الجمعة (احترام كن علماء را تا روز جمعه) تخصيص باستثناء متصل مانند اكرم العلماء الا الفقهاء (احترام كن بر علماء مگر فقهاء را) تخصيص ببدل البعض مثل: اكرم العلماء الفقهاء (احترام كن علماء را يعنى فقهاء را ٢- مخصص منفصل: مخصص را در صورتى منفصل گويند كه كلام مستقل باشد و و آن بر دو قسم است عقلى- لفظى:

مثلا اگر قائل بگويد رأيت كلّ الناس، هر عقل سليمى حكم ميكند بر اينكه مقصود وى از آن كلام، رويت همه ناس است باستثناى شخص خويش پس مستثنى شدن شخص گوينده از عموم كل الناس من باب تخصيص عقلى است ولى اگر بگويد: اكرم العلماء و بعد آن را بغير فقهاء تخصيص داده و بگويد لا تكرم الفقهاء در اين صورت مستثنى شدن فقهاء از عموم كلام اول من باب تخصيص لفظى است يعنى مخصص در مورد مثال اول عقل و در مورد مثال دوم لفظ است (از اصول رشاد ص ١٥٥).