فرهنگ معارف اسلامى - سجادی، جعفر - الصفحة ٤٣٠ - ب
احصاها و احاط بها».
و ببيان ديگر وجود مطلق نزد عرفا عبارت از وجودى است كه محصور در امر معين و محدود بحدود خاص نباشد و وجود مقيد بر خلاف آن محدود بحدود خاص است مانند انسان، فرس، قلب، روح و غيره و آن وجود مطلق تمام اشياء است بر وجه ابسط زيرا كه محدود بحدى نيست و فاعل هر وجود مقيدى است و مبدأ اوست و مبدأ هر فضيلتى و كمالى اولى و اليق بدان كمال است از ذى المبدأ پس مبدأ تمام اشياء بايد تمام اشياء باشد بر وجه ارفع و تمام اشياء هم اوست چنانكه سواد شديد تمام سوادهاى ضعيف موجود دون اوست بر وجه ابسط و همان طور كه مقدار عظيم واجد مقادير كوچك است و واجد كل المقادير دون خود است از جهة حقيقت مقداريه نه از جهت حدود و تعينات آنها كه امور عدمى ميباشند از نهايات و اطراف همين طور هم تمام وجودات خاصه ظل وجود فوق التمام بوده و آن تمام موجودات است بنحو ارفع و اكمل و اشرف و بالجمله واجب تعالى مبدأ فياض تمام حقايق و ماهيات است و بنا برين «فى وحدته و بساطته كل الأشياء فمن عقل ذلك الوجود عقل جميع الأشياء و ذلك الوجود هو بعينه عقل لذاته و عاقل فواجب الوجود عاقل لذاته بذاته فعقله لذاته عقل لجميع ما سواه و عقله لذاته مقدم على وجود جميع ما سواه فعقله لجميع ما سواه سابق على جميع ما سواه».
(اسفار ج ٣ ص ٢٠، ٢٢، ٥٦- ج ١ ص ١٦٦- مبدأ و معاد صدرا ص ٢٩- شواهد الربوبية ص ٣٢- مشاعر ص ٧٣)
بَسيطِ خارِجِىّ
- (اصطلاح فلسفى) معانى متعدد گاه موجود بوجود واحدند كه بسيط خارجى ناميده ميشوند مانند سواد و بياض و گاه موجود بوجودات متعددند كه مركب خارجى ناميده ميشوند مانند، ماهيت حيوان و بسائط غير حيه خارجى كه سهاند هيولى، صوت و اعراض (اسفار ج ٣ ص ٥٥، ١٣٧)
الْبَسيطُ لا يَصْدُرُ عَنْهُ بِالذّات الّا فِعْلٌ واحِدٌ
- حكماء اشراق اين قاعده را بمنظور اثبات تعدد و تكثر قوى مستند قرار دادهاند باين بيان كه گويند: قوى بسائطاند و از موجود بسيط صادر نمىشود مگر امر واحدى و بنا بر اين قوت واحده بالذات و بالقصد الاول نتواند كه منشأ افعال متعدده باشد و اگر هم منشأ افعال متكثره شود بالعرض و بالقصد الثانى است.
صدرا گويد: اين قاعده فقط در واحد حقيقى جارى است كه مستند براى اثبات وجود متوسطات است و قوى من كل الوجوه بسيط نمىباشند.
(اسفار ج ٤ ص ١٣)
الْبَسيطُ لا يَكُونُ فاعِلًا و لا قابلًا
- با توجه ببيانات فوق اين اصل كه بسيط نمىتواند هم قابل و هم فاعل باشد معلوم گرديد زيرا اعتبار فاعليت غير از اعتبار قابليت است اول مفيد است و دوم مستفيد و امر بسيط از جهت واحدة نتواند هم مفيد باشد و هم مستفيد رجوع به قاعده الواحد و (اسفار ج ١ ص ١٥٣- شرح حكمة العين ص ١١٥) شود.