سومين آنها ورود نفس از جهت سر خود بر مشاهده كه جالب و جاذب بعين توحيد است بطريق فنا از احكام و حجب و قيود طارى و ظلمات مادى بواسطه تلبس باحكام مراتب و اين قسم متعلق به احسان است.

و اما در مقام شروع سير و طى مراحل سلوك و مدارج كمالات معنوى، مقاماتى را طى كند كه سه قسمت كلى اساسى است و هر يك از آنها متضمن امور كليه است كه مقامات ناميده شده است لا قامة النفس فى كل منها، زيرا كه نفس را سه وجه است يكى وجه او بقواى خود از جهت تدبير بر بدن و جلب منافع عاجل و آجل بر نحو احسن و نيكو، برونق تربيت مطهره كه اين وجه را بدايات گويند از جهت بدايت و شروع در سير.

دوم وجه او بذات خود بواسطه تعديل صفات است و تسكين حدت و ثبات او در شريعت و اين وجه باب دخول او است از ظاهر بباطن و ذهول او است از شريعت بطريقت كه قسم ابواب خوانده شده است، و وجه سوم وجه او است بباطن خود يعنى روح و سر ربانى و استمداد از اسرار صمدانى و فيوضات ذات لا يزال از ازاله حجب مادى كه اين وجه را معاملات نامند.

ملاك و اصول مقامات همين سه است و باقى متمماتند و ما هر يك از اين كلمات و اصطلاحات را در محل خود شرح دهيم.

بعيد نيست كه اين اصطلاح مأخوذ از اين آيه شريفه باشد: فَفَتَحْنا أَبْوابَ السَّماءِ بِماءٍ مُنْهَمِرٍ وَ فَجَّرْنَا الْأَرْضَ عُيُوناً فَالْتَقَى الْماءُ عَلى‌ أَمْرٍ قَدْ قُدِرَ وَ حَمَلْناهُ عَلى‌ ذاتِ أَلْواحٍ وَ دُسُرٍ بعضى از تركيبات عرفانى آن:

أَبواب تَفَضّل‌

- از جمله مكارم اخلاق است. رجوع باحسان شود.

أَبواب تَقَرّب‌

- رجوع به تقرب شود.

أَبواب طاعات‌

- رجوع بطاعات شود.

أَبواب مُكاشَفَت‌

- رجوع به مكاشفت شود.

أَبواب هِدايَت‌

- رجوع به هدايت شود.

أَبواب غُرَفات نُور

- يكى از اصطلاحات شيخ اشراق است كه قهرا از تركيبات مذكور در تحت عنوان ابواب است:

شهاب الدين سهروردى براى اهل سير و سلوك پانزده نور برشمرده است كه وارد بر دل سلاك طريق شوند و منبع آنها را ابواب غرفات نور ناميده است و اين پانزده نور است كه بر دلهاى صافى طالب حق وارد شده متدرجا آنها را بمقام كن ميرساند.

در حقيقت پانزده نور است كه از آنها تعبير به غرفه‌هاى نور شده است.

و ابواب آنها هنگامى مفتوح گردد كه دلهاى مستعد و صافى آماده پذيراى آنها باشد و آن انوار عبارتند از:

١- نورى كه بر اهل بدايت وارد شود، بدرخشد و خوشايند بود.