و گروهى از متكلمان ايمان را تصديق تنها پندارند (لمع ص ٣٣٧) بعضى از مشايخ گويند «الايمان هو ان يكون كلك مجيبا فى الدعوة مع حذف خواطر الانصراف عن اللّه بسرك فيكون شاهدا لما له غايبا عما ليس له» و گفته‌اند «الايمان تصديق و اعتقاد و الاسلام خضوع و انقياد» (شرح تعرف ج ٣ ص ٤١).

حضرت رسول فرمودند ايمان عبارت از تصديق بما جاء به النبي و تصديق كتاب و فرشتگان و رسولان حق است. (كشف المحجوب ص ٣٦٨) محمد حنيف گويد: ايمان تصديق دل است بآنچه خداى متعال از غيب خبر داده است.

(كشف المحجوب ص ٣٦٨- ٣٧٣) گروهى گويند: كه قول و تصديق و عمل، ايمان است.

گروهى گويند قول و تصديق است.

و گروهى گويند ايمان را اصلى و فرعى است اصل آن تصديق بدل باشد و فرع آن مراعات امر و هر كه را طاعت بيشتر بود امن او از عقوبت زيادت بود و بنا بر اين علت امن و ايمان مراعات اوامر و طاعات باشد.

گروهى گفتند كه علت امن از عقوبت معرفت است نه طاعت و اگر طاعت بدون معرفت باشد سود ندارد و اگر معرفت بدون طاعت باشد عاقبت بنده را نجات باشد.

(كشف المحجوب ص ٣٦٨) چنانكه حضرت رسول فرمودند نجات نيابد كسى از شما بعمل خود، سؤال شد و نه تو يا رسول اللّه؟ فرمودند:

و نه من مگر آنكه خداى بمن ترحم كند كه عمل بى‌معرفت مكر است و فسون.

و ايمان فعل بنده باشد بهدايت حق مقرون‌ «فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً» و بر اين اصل گروش هدايت حق باشد. و گرويدن فعل بنده بود و علامت آن اعتقاد بتوحيد است.

(كشف المحجوب ص ٣٧١) در دستور العلماء است كه ايمان نورى‌