لازم، مصدر فعل (بضم فاء) آيد چون «قعد قعود و غدا غدو» و هر فعلى كه معنى امتناع داشته باشد و مفتوح العين باشد مصدر آن فعال (بكسر فاء) باشد مانند «ابى اباء نفر نفارا و شرد شراد» و افعالى كه دال بر تحول كنند مصدرشان فعلان [مفتوح الفاء] آيد مانند «جولان» و افعالى كه مفتوح العين باشند و دال بر درد و يا صدا كنند مصدرشان فعال (مضموم الفاء) آيد مانند «سعل سعال و صرح صراح» و نيز فعيل مصدر افعالى است كه دال بر اصوات و رحال كنند مانند «صهل صهيل و رحل رحيل» و فعاله [مكسور الفاء] مصدر افعالى ميباشد كه دال بر حرف كنند مانند «خياطة و سفارة» و فعول [مضموم الفاء] و فعاله [مفتوح الفاء] مصدر فعل ثلاثى مجرد مضمون العين‌اند مانند «سهل سهولة و صعب صعوبة و جزل جزالة و فصح فصاحة» و بقيه سماعيند. (از سيوطى ص ١٤٥).

اوساط

- متوسطان در سلوك را اوساط گويند كه نظر كنند بحكم قضاء الهى.

اوْسَط

- (اصطلاح منطقى) حد وسط در صغرى و كبراى قياس را حد اوسط هم ميگويند زيرا واسطه در سرايت و جريان حكم است از اكبر باصغر رجوع بقياس شود.

اوْقات نَماز

- از اصطلاحات فقهى است. در معتقد الاماميه آمده است:

بدان كه هر نمازى را وقتى است، و آن وقت را اولى و آخرى هست. اول وقت نماز پيشين آن وقت است كه زوال آفتاب باشد، و چون از زوال مقدار چهار ركعت بگذرد وقت نماز ديگر درآيد. و وقت نماز پيشين مشترك باشد، تا آنگه كه از روز چندان مانده باشد كه چهار ركعت نماز توان كرد. آنگه اين مقدار خاص باشد بآخر وقت نماز ديگر.

دليلش قوله تعالى: أَقِمِ الصَّلاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلى‌ غَسَقِ اللَّيْلِ‌، يعنى:

نماز بپاى داريد! «لدلوك الشمس، اى- الزوال الشمس»، از بهر وقت بگشتن آفتاب تا باول درآمدن تاريكى شب.

بگشتن آفتاب را ابتداى وقت نماز كرده است، و انتهايش تا وقت درآمدن تاريكى شب. و باتفاق جمله مسلمانان درين وقت جز ازين دو نماز كه پيشين و ديگر است هيچ نماز ديگر نيست از فرايض، پس بايد كه وقت اين دو نماز باشد. و چون پيشين بر ديگر مقدم است آن مقدار كه درو چهار ركعت نماز روان كرد، اول وقت پيشين باشد و خاص باشد باو، و چون نماز ديگر متأخر است، آن مقدار كه گذاردن چهار ركعت نماز باشد تا فرو شدن آفتاب، خاص باشد بنماز ديگر، و آخر وقت وى باشد، و اين زمان كه در ميان باشد وقت پيشين و ديگر مشترك باشد ميان ايشان، الا آنست كه پيشين اول بايد كرد آنگه ديگر.

و از عبد اللّه عباس روايت است كه رسول ص نماز پيشين و ديگر با يكديگر گذارده بى‌عذرى. اگر وقت هر دو نماز