- از اصطلاحات هيوى و گاه‌شناسى- است اخوان الصفا گويند در سالى چهار عيد بود البته در هنگام برشمردن اين چهار عيد سه عيد را نام برده‌اند و شايد هم در استنساخها از قلم افتاده باشد لكن در رساله نهم همه چهار عيد را برشمرده‌اند.

بهر حال نخستين عيد را هنگام نزول آفتاب ببرج حمل ميدانند كه همان عيد معروف پارسيان است در اين عيد شبانه‌روز برابر شود و زمان معتدل شود و هوا خوش شود و نسيم‌هاى روح‌افزا بوزد، برفها آب شود، واديها جريان يابد چشمه‌ها بجوشد رطوبات بسوى درختان صعود كند، گياهان برويد و مزروعات رشد كند شكوفه‌ها درخشندگى گيرد، حيوانات بزايند و نعمت‌ها فراوان شود.

عيد دوم هنگامى است كه آفتاب باول سرطان رسد كه البته تابستان بود و درازى روز به نهايت رسد و بهار سپرى شود و حكيمان در اين روز گرداگرد هياكل آيند همان هياكلى كه ويژه هر عيدى بساخته‌اند و در فصل خود بداخل آن هيكل شوند و البته موافق با طبع آن برج بپوشند و طعام و شراب موافق با طبع آن بنوشند و بخورند و از ميوه‌هاى آن فصل بخورند و شاديها كنند و مراسمى بجاى آرند.

عيد سوم اول نزول آفتاب بود ببرج ميزان كه شبانه‌روز دوباره برابر شود و فصل پائيز شروع شود و هوا خوش شود.

عيد چهارم آن گاه بود كه طول شب به نهايت رسد و شروع به نقصان كند و فصل زمستان شروع شود و هوا سرد شود بطورى كه ملاحظه ميشود در ابتداى شروع هر يك از فصول چهارگانه عيدى بوده است.

(رجوع شود به رساله هشتم از ناموسيات ص ٣٠٤ و رساله نهم از ناموسيات ص ٣٠٦) ابو ريحان بيرونى در باب اعياد ملتها شرحى داده و گويد:

عيد تعميد، سيم روز است از كانون آخر. و بدين روز يحيى بن زكريا مر عيسى بن مريم را بجوى اردن تعميد كرد اى بشست.

و يحيى مردمان را تعميد همى‌كردى از بهر گناهان. و او را ازين جهت يوحنا معمدان گفتندى. و آب معمودى آنست كه ترسايان مر فرزندان خويش را بدان بشويند، و يا كسى بروم از مسلمانى مرتد خواهد شدن يا از ديگر ملتى، بدان آب بشويندش با شرطهاء كه با آن است، پس ترسا شود و چون عيسى از آب اردن بيرون آمد روح القدس بدو پيوست بر كردار كبوتر.

روزه يا عيد نينوى- نينوى نام شهركى است بشام. و اين شهر يونس پيغامبر عليه السلام است. و نام يونس يونان است. و نزديك ترسا آن چنانست كه او بشكم ماهى سه شبانه‌روز بوده است. و آن علامتى بود ببودن عيسى زير زمين سه شبانروز. وين صوم نينوى نيز سه روز باشد پيش از روزه بزرگ ترسايان بسه هفته. و اول او روز دوشنبه و فطرش روز پنجشنبه.

روزه و عيد بزرگ ترسايان- ايشان هفت هفته روزه دارند، و آغاز روزه از دوشنبه كنند هميشه و آخرش روز شنبه.

وز ميان آن روزها، شنبه و يكشنبه برداشته‌