اثنين، واحدة و اثنتين» و از سه تا ده بر خلاف قياس براى مذكر مؤنث و براى مؤنث مذكر «ثلثه رجال» و «ثلث نسوة» و در تركيب ده با عددهاى كوچك ديگر يكى و دو تا را بر اصل قاعده و قياس آرند و از ١٣ تا ٢٠ عدد كوچك بعكس معدود شود و عدد عشر را بر قياس آرند و «در ثلثين. عشرين، تا تسعين» نيز بر اصل قياس است لكن اعداد كوچك از سه تا نه بر خلاف قياس است در معدود آنها و از لحاظ مفرد و جمع از سه تا ده معدودها جمع و مجرورند مانند «ثلثه رجال» و از ده تا صد فرد و منصوب است مانند «احد عشر كوكبا» و از صد ببالا همه مفرد و مجرور است مانند «مائة رجل».

(از الهدايه ص ١٩٧)

اسْماء افْعال‌

- (اصطلاح ادبى) اسماء افعال عبارت از چند اسمند كه معنى فعل دارند و بر چند دسته‌اند، دسته از آنها معنى فعل امر دارند مانند «عليك الزم» و «دونك خذ» و «صه اسكت» و «آمين استجب» و دسته‌اى بمعنى فعل مضارعند مانند «وى- واها اعجب» و «اف اتضجر» و دسته ديگر بمعنى ماضى‌اند- مانند «هيهات بعد» و بالجمله اسمائى كه بمعنى فعل امرند عبارتند از آمين، صه و مه يعنى مگو و رويد يعنى امهل، هيت، و هيتا يعنى اسرع و إيه يعنى امض و حيهل يعنى ائت و ها يعنى خذ و هلم يعنى اقبل و احضر و عليك يعنى الزم و دونك يعنى خذ و ماضى مانند شتان يعنى افترق و سرعان يعنى اسرع يا سرع هيهات يعنى بعد. مضارع مانند اف يعنى اتضجر و اوه و وى و واها يعنى «اعجب منك».

اسْماء سِتَّة

- (اصطلاح ادبى) عبارتند از «اب، اخ، حم، هن، ذو، و فو» يعنى (پدر- برادر- خويش زن يا مرد- فرج- صاحب- دهن) اين اسماء در حال رفع بواو و در حال نصب بالف و در حال جر بياء خوانده ميشوند بشرط آنكه اضافه شده باشند بغير از ياء متكلم و مصغر هم نشوند و در غير اين دو صورت اعرابشان بحركت است مثال «جاء اخوه- رأيت اخاه مررت باخيه». (از سيوطى ص ١٤)

اسْماء مُبْهَمَة

- (اصطلاح ادبى) مبهمات: اشارات، كنايات، موصولات، اسماء شرط ... اند.

اسْماء مَنْقُولَة

- (اصطلاح ادبى)