غضابا» كه كلمه آسمان را دو معنى است مجازى يكى باران و ديگر گياه كه از لفظ آن باران اراده شده است و از ضمير آن كه ضمير رعيناه باشد گياه خواسته شده است. و آن را امثله در عربى و فارسى بسيار است. (از مطول ص ٣٥٧- ابدع البدائع ص ٣٦- كشاف ج ١ ص ٤٩٩- دستور ج ١ ص ١٠٩).

اسْتِدْراج‌

- (اصطلاح عرفانى و كلامى) استدراج در لغت بمعنى تقرب و ارتقاء از درجه‌اى بدرجه بالاتر آمده است و در سخنان متكلمان و متشرعان بمعناى امر خارق العادة است كه از دست كافر مدعى صادر شود، موافق با آنچه ادعا كرده است.

«و من علامة الاستدراج العمى عن عيوب النفس» (طبقات ص ٥٤).

مشهور آنست كه امر خارق عادت اگر از مدعى رسالت و نبوت ظاهر شود اگر موافق با ادعاى او باشد معجزه ناميده ميشود و اگر مخالف ادعاى او باشد اهانت نامند.

استدراج نزد اهل معانى شنوانيدن كلامى است كه متضمن بيان حقيقت باشد بنحوى كه موجب خشم و غضب مخاطب نشود (كشاف ص ٤٤٣- ٤٤٤).

و بالجمله استدراج باين معنى آمده است كه شيطان اشخاص فاسد مدعى را على التدريج بفساد نزديك كند تا آنكه كارهاى خارق عادت از آنها ظاهر شود.

و در كلام عارفان بمعناى مكر آمده است و مكر و استدراج هر دو بمعناى اخفاء شر باشد در صورت خير كه در مقام شهود مكر است در مقام علم استدراج.

و بهر حال ادعاى صدور امر خارق عادت نزد عارفان كفر است و عارف حقيقى هيچ گاه ادعاى انجام كارهاى خارق عادت نمى‌كند (شرح كلمات بابا ص ٣٣٨).

اسْتِدْراك‌

- (اين اصطلاح قواعد عرب است) و در لغت طلب تدارك سابق باشد و رفع توهم ناشى از كلام سابق باشد كه بلفظ «لكن» دو جمله متغاير را از يكديگر جدا نمايند و نزديك باضراب است مانند «جاءني القوم لكن زيدا لم يجي‌ء» و فرق آن با اضراب آنكه اضراب اعراض از چيزى است پس از اقبال بر آن بر خلاف استدراك.

(از كشاف ج ١ ص ٥٣٠- و نفائس الفنون ص ٤٤- دستور ج ١ ص ١٠٩).

اسْتِدْلال‌

- (اصطلاح منطقى) استدلال يعنى تقرير دليل براى اثبات مطلوب.

استدلال بر دو نوع است ١- استدلال يا دليل «انى» ٢- استدلال يا دليل «لمى» در نوع اول از اثر پى بمؤثر ميبرند و بعبارت ديگر از وجود اثر اثبات وجود مؤثر ميكنند و از نوع دوم و يا طريقه دوم از مؤثر وجود اثر را ثابت ميكنند.

(دستور ج ١ ص ١٠٠) استدلال از علت بمعلول را تعليل گويند و از معلول بر علت را استدلال نامند.

اسْتِدلالِ مُرْسَل‌

- (اصطلاح اصولى) و مراد مصالح مرسله است كه آن را اصل‌