را مرادف آورده است و مرادف با ابداع هم آورده است و ميگويد: خداى متعال اصول اكوان را آفريد بدون آنكه وجود آنها مسبوق بمادت باشد و ايجاد كرد آنها را بر سنة اختراع و انشاء. و در هر حال اگر اختراع مرادف با ابداع باشد ايجاد غير مسبوق بمادت و مدت خواهد بود.

رجوع شود بابداع و مبدع.

(اسفار ج ٤ ص ١٤٠- دستور ج ١ ص ٥٠ كشاف ج ١ ص ٤٣٨).

اخْتِصار

- اين اصطلاح اهل معانى است و تقليل لفظ باشد با كثرت معنى و نزد بعضى از علماء عربيت مرادف با ايجاز است و بعضى گويند مخصوص بحذف جمل است بر خلاف ايجاز و اختصار نسبت بمقتضى مقام است و ايجاز نسبت بمتعارف است و بالجمله بيان مقصود است به كمترين عبارت ممكن بدون حذف و اختصار، حذف با قرينه است و اقتصار حذف بدون قرينه است. (از كشاف ج ١ ص ٤٥٥- دستور ج ١ ص ٥١). رجوع بايجاز و اطناب شود.

اخْتِصاص‌

- اين اصطلاح اهل ادب و معانى بيان است و عبارت از حصر است و مانند نداء است لفظا جز آنكه بدون يا آيد مانند «نحن العرب اسخى من بذل» (از كشاف ج ١ ص ٤٦٩- سيوطى ص ١٧٨) رجوع به حصر شود.

اخْتِلاس‌

- در لغت ربودن باشد و «هو الاخذ من اليد بسرعة و جهرا» (از كشاف ج ١ ص ٤٦٣- دستور ج ١ ص ٥٨).

اخْتِلاط

- اختلاط عبارت از آميزش عناصر با يكديگر بوده كه مرادف مزاج است «انما الاختلاط الحقيقى ان يستحيل المختلطات بعضها الى بعض حتى يتولد من ذلك المزاج ... للمختلطات صورة متوسطة.» (رسائل جابر بن حيان ص ١٠٤٠) و ميان مزاج و اختلاط عموم و خصوص مطلق است زيرا هر اختلاطى مزاج نيست «قد يوصف بالاختلاط ما ليس يوصف بالمزاج».

(رسائل جابر ص ١٠٤٠)

اخْتِلاف تَشْكِيْكِى‌

- مطلق تشكيك را اختلاف به تشكيل و اختلاف تشكيكى گويند رجوع شود به تشكيك. و (اسفار ج ١ ص ١٠٧)

اخْتِيار

- اختيار بمعناى انتخاب و برگزيدن بهترين چيز و كس است و بمعناى ترجيح يكى از دو امر يا امور است بر ديگرى.

(دستور ج ١ ص ٥٨) و آن در مقابل اضطرار و اجبار است فاعل مختار در مقابل فاعل موجب و مضطر است. و آن حالتى است در موجود حى كه منشأ انجام فعل و ترك و بعبارت ديگر حالتى است قائم بفاعل عالم كه بواسطه آن صفت و حالت بعضى از آثار