دوم: تبعيت در ميزان وجوب و تأكيد بدان معنى كه به همان ميزان كه واجبى حائز اهميت است، استقامت در آن نيز از آن اهميت برخوردار مى‌باشد. اين امر در مورد جهاد و استقامت در صحنه‌هاى آن مى‌تواند مصداق روشنى داشته باشد.

ج - نهى از پشت كردن به جبهه و فرار از جبهه جنگ: [١]

در بحث آينده درباره اين نهى سخن به ميان خواهد آمد. در اينجا كافى است به اين نكته اكتفا نماييم كه معنى نهى از پشت كردن به جبهه و فرار از جنگ چيزى جز لزوم استقامت در جبهه و پايدارى در انجام عمليات منتهى به اهداف و نتايج مطلوب نيست.

د - غلظت:

از جمله تعبيراتى كه در قرآن براى بيان اصل پايدارى و سخت‌كوشى در جهاد به كار برده شده عبارت غلظت است كه در دو آيه: (يٰا أَيُّهَا اَلنَّبِيُّ جٰاهِدِ اَلْكُفّٰارَ وَ اَلْمُنٰافِقِينَ وَ اُغْلُظْ عَلَيْهِمْ‌) [٢] و (وَ لْيَجِدُوا فِيكُمْ غِلْظَةً)‌ [٣] مبيّن نوعى تأكيد بر شدت عمل، استقامت، پايمردى، جديت در جهاد با كفار و به طور كلى در برخورد با دشمنان دين مى‌باشد.

ه‌ - جهاد كبير:

در برخى از منابع اسلامى از جهاد به جهاد كبير تعبير شده است كه آيه:

(وَ جٰاهِدْهُمْ بِهِ جِهٰاداً كَبِيراً)٤ نمونه‌اى از آن مى‌باشد. بى‌شك توصيف جهاد به صفت كبير به معنى كمى نيست و مفهوم آن بزرگى به لحاظ كيفيت و شكوه و عظمت آن است و جهاد بزرگ به معنى كيفى جز از طريق پايمردى و سخت كوشى امكان پذير نمى‌باشد.

و اداى حق جهاد:

در آيه: (وَ جٰاهِدُوا فِي اَللّٰهِ حَقَّ جِهٰادِهِ‌) [٥] در امر به جهاد به اين گونه تأكيد شده كه در انجام آن سعى كنيد حق شايسته جهاد را رعايت نماييد و آن را به‌گونه‌اى سامان دهيد كه شايسته اين فرمان الهى است.

بى‌شك يكى از مصاديق بارز اداى حق شايسته فريضه جهاد همان استقامت و سخت كوشى در انجام عمليات رزم و پيشبرد آن تا رسيدن به اهداف و نتايج مطلوب مى‌باشد.

[١] . (إِذٰا لَقِيتُمُ اَلَّذِينَ كَفَرُوا زَحْفاً فَلاٰ تُوَلُّوهُمُ اَلْأَدْبٰارَ) انفال، آيه ١٥.

[٢] . توبه، آيه ٧٣.

[٣] . همان، آيه ١٢٣.

[٤] . فرقان، آيه ٥٢.

[٥] . حج، آيه ٧٨.