قرآن به طور مكرر، تجاوز را تحت عنوان «عدوان»، عامل اصلى تهديد كننده امنيت و عدالت شمرده و آن را محكوم نموده است و تجاوز متقابل را مشروع و آن را وسيله‌اى براى استقرار امنيت و عدالت تلقى كرده است. [١] لكن در عين حال جنگ مشروع را نيز مجوز تجاوز ندانسته است. [٢]

قرآن با دقت بيشتر، كليه بهانه‌هاى تجاوز را محكوم و نسبت به پوششهاى به ظاهر مشروع كه براى توجيه عمل تجاوز دستاويز قرار مى‌گيرد هشدار مى‌دهد و دفاع مشروع را به عنوان مقابله به مثل تنها در مواردى قابل قبول مى‌شمارد كه آغاز آن به صورت واقعى و همراه با منطق و دليل و ادامه آن متناسب با تجاوز انجام گرفته و محدود به اهداف دفاع مشروع و بالاخره بر اساس موازين عدالت و در جهت استقرار امنيت باشد. [٣]

در منطق حكيمانه امام على (ع) اصولاً تجاوز از آن دسته غرايز سركش حيوانى ناشى مى‌گردد كه تنها زيبنده درّندگان است. [٤]

از آنجا كه گاه دفاع مشروع و آغاز عمليات دفاعى متقابل، خود وسيله‌اى براى تجاوزى جديد مى‌گردد لازم است تجاوز به دقت تعريف گردد تا عمل و دفاع مشروع در برابر آن، اقدامى مشخص و محدود تلقى شود و خود مصداق تجاوز نگردد.

مبحث دوم: حق ادامه جنگ

در عرف بين‌المللى و حقوقى معاصر ادامه جنگ نيز مانند آغاز به جنگ، محكوم تلقى

[١] . (فَلاٰ عُدْوٰانَ إِلاّٰ عَلَى اَلظّٰالِمِينَ‌) بقره، آيه ١٩٣. (تجاوز جز در مورد ستمكاران متجاوز مشروع نيست).

(فَمَنِ اِعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اِعْتَدىٰ عَلَيْكُمْ‌) بقره، آيه ١٩. (كسى كه به شما تجاوز نمايد به همان ميزان به او تجاوز نماييد).

[٢] . (وَ قٰاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللّٰهِ اَلَّذِينَ يُقٰاتِلُونَكُمْ وَ لاٰ تَعْتَدُوا) بقره، آيه ١٩. (با كسانى كه با شما مى‌جنگند بجنگيد لكن هرگز مرتكب تجاوز نشويد).

[٣] . (إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِالْمُعْتَدِينَ)‌ انعام، آيه ١١٩. (خداى تو بى‌شك به منويات، مقاصد و اعمال تجاوزكاران آگاه است و هيچ نوع خودفريبى و يا فريب دادن ديگران از خدا پنهان نيست).

[٤] .

«ان السباع همها العدوان على غيرها»

نهج‌البلاغه، خ ١٥٣.