فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٥٣ - تعريف اراضى مفتوحالعنوه

ب - «فىء» و «غنيمت» متقارب المعنى هستند. [١]

ج - «فىء» متعلق به عموم مسلمانان است. [٢]

اراضى مفتوح‌العنوه

در مباحث سنتى فقه معمولاً غنايم جنگى در سه بخش مورد بحث قرار مى‌گيرد:

١. اراضى مفتوحه دشمن كه به طور قهر و غلبه و از طريق عمليات مسلحانه به تصرف فاتحان مسلمان درآمده است و از اين سرزمينها در اصطلاح فقهى به عنوان اراضى مفتوح‌العنوه ياد مى‌شود.

٢. اراضى صلح كه عبارت از آن بخش از سرزمينهاى دشمن است كه بدون جنگ توسط دولت اسلامى به صاحبان اصلى بازگردانده مى‌شود.

[٣] . اموال منقول دشمن كه با بيشترين بحثهاى غنايم مربوط به اين بخش مى‌باشد.

با توجه به مفهوم اراضى صلح و توضيحى كه در اين مورد داده خواهد شد اصولاً بحث از اراضى صلح به صورت جانبى و به مناسبت بحث از اراضى مفتوح‌العنوه مى‌باشد و موضوع غنايم جنگى شامل اين نوع اراضى نمى‌گردد.

بدين ترتيب بحث در اقسام غنايم جنگى، منحصر در مورد اراضى مفتوح‌العنوه كه غنايم غير منقول مى‌باشد و اموال منقول كه به غنيمت گرفته مى‌شود، طى بحثهاى آينده مورد تجزيه و تحليل قرار خواهد گرفت.٣

تعريف اراضى مفتوح‌العنوه

فقهاى شيعه در تعريف اراضى مفتوح‌العنوه چنين گفته‌اند:

آن نوع اراضى كه در حال جنگ و با قهر و غلبه و با مخاصمه مسلحانه و بدون هرگونه

[١] . همان، ج ٢ ص ٧٦ و ج ٤ ص ٢٠ و ج ٥ ص ٣٥٢ و ٣٥٨ و سنن بيهقى، ج ٧ ص ١٧ و ج ٩ ص ٥٠ و ٥٢.

[٢] . همان، ج ٤ ص ١٠٨ و ١٠٩ و ج ٥ ص ١٨٠ و سنن بيهقى، ج ٩ ص ١٢٤.

[٣] . فقها در تقسيم‌بندى غنايم جنگى در كنار غنايم غير منقول (اراضى مفتوح‌العنوه) و منقول عنوان سومى را نيز ذكر نموده‌اند كه ما در اين بحث از آن صرفنظر نموديم و آن عبارت از «سبى» است كه به معنى نوعى به اسارت گرفتن كودكان، زنان و افراد غير نظامى دشمن مى‌باشد و به عنوان مقابله به مثل در شرايطى كه دشمن عمل مشابه انجام مى‌دهد تحت ضوابط تئورى استرقاق عمل مى‌شود؛ كه ما در جاى ديگر اين كتاب از آن سخن گفته‌ايم.