فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٢١ - مبحث هفتم اسارت رزمندگان مسلمان

هنگامى كه خبر به مدينه رسيد، پيامبر (ص) عمل هيچ كدام را مردود نشمرد و تقرير پيامبر (ص) دليل بر جواز عمل استسلام مى‌باشد.

سرنوشت اسيران مسلمان:

رزمندگان مسلمانى كه به اسارت دشمن درمى‌آيند، دولت اسلامى موظف است به تناسب برخورد دشمن با اسيران جنگى اقدام مشابهى را مبذول دارد. در صورتى كه دشمن حاضر به مبادله اسرا شود و متقابلاً اسيرانى از دشمن در دست مسلمانان باشند، خواه ناخواه دولت اسلامى مبادرت به مبادله اسيران خواهد نمود، چنانچه در سيره پيامبر (ص) نيز نمونه‌هايى از اين نوع مبادله ديده مى‌شود [١] .

هرگاه در جبهه اسلام اسير قابل مبادله‌اى وجود نداشته باشد و دشمن آماده قبول فديه و «جان بها» براى اسيران مسلمان باشد هزينه‌هاى لازم از طريق بيت‌المال پرداخته خواهد شد [٢] .

در صورت استرقاق اسيران مسلمان توسط دشمن، طبق تاكيدى كه اسلام بر آزادسازى بردگان مسلمان و به طور كلى آزاد نمودن بردگان دارد از طريق بيت‌المال و مفاد آيه زكوة كه مصارف آن شامل آزادى بردگان نيز مى‌گردد، اسيران جنگى مسلمان خريدارى و آزاد گردند [٣] .

توضيح اين نكته ضرورى است كه دشمنى كه در حال جنگ يا پس از آن دستگير شود اسير خوانده مى‌شود. اسير گرفتن در گرماگرم جنگ براى مقاصد مادى و نفع‌طلبى ممنوع مى‌باشد و همچنين از كشتن اسراى مجروح منع شده است.

اسرايى كه در حال تداوم جنگ گرفتار مى‌شوند، تصميم‌گيرى درباره آنها موكول به امام و رهبر مسلمين است [٤] و كسانى كه پس از خاموش شدن جنگ دستگير مى‌شوند كشته نمى‌شوند و درباره آنها بر اساس آيه: (فَإِمّٰا مَنًّا بَعْدُ وَ إِمّٰا فِدٰاءً‌) [٥] عمل مى‌شود:

١. با صلاحديد امام مسلمين آزاد مى‌شوند (منّ‌).

٢. در برابر غدير و مالى كه مى‌پردازند رها مى‌شوند و همچنين از طريق مبادله اسراء

[١] . رك: سنن بيهقى، ج ٦ ص ٣٢٤ و الاموال، ص ١٢١.

[٢] . رك: وسائل الشيعه، ج ١١ ص ٦٥.

[٣] . در آيه ١٧٧ سوره بقره (وَ فِي اَلرِّقٰابِ‌) به عنوان يكى از مصارف زكوة به صراحت آمده است.

[٤] . رك: جواهر الكلام، ج ٢١ ص ١٢٢.

[٥] . محمد، آيه ٤.